تبلیغات
بررسی قران - سیری در تاریخ و جغرافیای لبنان
درباره وبلاگ

آرشیو

طبقه بندی

آخرین پستها

پیوندها

صفحات جانبی

نویسندگان

ابر برچسبها

نظرسنجی

آمار وبلاگ

Admin Logo
themebox

free counters

سیری در تاریخ و جغرافیای لبنان

شیعیان لبنان از زمان امویان تا فروپاشی دولت عثمانی

در شماره گذشته، با سابقه تاریخی لبنان، تقسیمات کشوری، وضع جغرافیایی و طبیعی این کشور آشنا شدیم و نظری کوتاه به وضع شهرها، رودها و بنادر آن، به ویژه شهر بیروت (پایتخت لبنان) افکندیم . و نیز تاریخ کهن این کشور را از ورود فینقی ها به این سرزمین تا پایه گذاری تشیع در جبل عامل توسط ابوذر غفاری، صحابی بزرگ پیامبر ورق زدیم، اینک دنباله بحث:

در زمان بنی امیه، لبنانی ها در صدد بودند که در قلمرو خود حکومت و دولت عربی تشکیل دهند اما در زمان عباسیان به آموختن علوم و غنی سازی تمدن اسلامی روی آوردند . بعد از دوران «هارون الرشید» و در عصر «مامون » عباسی کشورهایی که تحت سیطره این سلسله بودند، خودمختاری گرفتند . لبنان نیز زیر نظر حکومت فاطمیان قرار گرفت . تا این زمان شیعیان لبنان از ست خلفای جور و ستم تحت فشار قرار گرفتند و مصائب و مشکلات زیادی را تحمل کردند ولی به رغم این همه رنج جانگداز، روانه شدن به زندان، قرار گرفتن تحت شکنجه های سخت، و قتل و شهادت، از باورهای خویش دست برنداشتند و هویت اصیل خود را حفظ نمودند و از مرزهای دیانت، صیانت کردند . چون لبنان توسط دولت های شیعی «حمدانی » و «فاطمی » اداره می گردید، شیعیان دیگری نیز که در نواحی تحت قلمرو عباسیان می زیستند و از ستم خلفای عباسی به ستوه آمده بودند، به لبنان گریختند و همگام با شیعیان این سامان، در گسترش و تشکل تشیع کوشیدند .

از قرن هفتم میلادی فرقه مسیحی «لبنا» به سوی لبنان روی آوردند و پس از وقایعی در ارتفاعات شمالی لبنان سکنی گزیدند . در اواخر قرن یازدهم میلادی این کشور به همراه بسیاری از نقاط دیگر در خاورمیانه جزو قلمرو مسیحیان صلیبی گردید . شیعیان تا قبل از وقوع جنگ های صلیبی سه حکومت، در سه ناحیه لبنان داشتند اما بعد از این جنگ، اوضاع چنان آشفته گردید که حتی والدین، به فرزندان نمی گفتند که شیعه اند و بدین ترتیب در زمان صلیبیان بار دیگر ستم های فراوانی به مسلمانان شیعه لبنان تحمیل گردید . مارونی ها که مهاجمان جدید را هم کیش خود می دیدند، با آنها علیه مسلمانان متحد شدند و به آنان اطلاعات و نیرو می دادند . «لوئی قدیس » ، حاکم فرانسه، در ازای این خوش خدمتی مارونی ها در سال 1250م خود را حامی آنان معرفی کرد و حقوق و مزایایی را که به اتباع خویش داده بود، به آنها نیز تفویض نمود . «اتابک محمود زنگی » سلطان حلب، کشورهای کوچک اسلامی را متحد ساخت و پس از آن صلیبی ها را از منطقه بیرون نمود اما با وجود تلاشهای وی و «صلاح الدین ایوبی » ، شماری از دستجات صلیبی در کوهستانهای لبنان، فلسطین و سوریه باقی ماندند و همین ها بودند که بعدا موجب درگیری و اغتشاش در این مناطق شدند .

یادآوری می شود شیعیان که از ستم و جنایت صلیبی ها به تنگ آمده بودند، با «صلاح الدین ایوبی » متحد شدند و با کمک او بر علیه این مهاجمان جنگیدند و آنان را منهزم ساختند . زمانی که صلاح الدین به قله معروف بالای منطقه «آرنون » رفت تا قدس را آزاد کند، همه نیروهایش از مسلمانان شیعه بودند و قدس با فداکاری این قوای ایثارگر آزاد گشت، بعد از این فتوحات، صلاح الدین از دلاوری و رزمندگی شیعیان نگران گردید و با پیروزی بر صلیبیان، شیعیان را قتل عام کرد . صلاح الدین ایوبی سمت وزارت فاطمیان را داشت که در سال 567ه ق این سلسله را برانداخت و پس از دو سال از جانب خلیفه بغداد حاکم نواحی مصر، سوریه و شمال افریقا گشت و بدین گونه دولت ایوبی را بنیان نهاد (1) .

سیری در تاریخ و جغرافیای لبنان

منابع مقاله:

مجله درسهایی از مکتب اسلام، شماره 9 (81)، گلی زواه، علی؛


شیعیان لبنان از زمان امویان تا فروپاشی دولت عثمانی

در شماره گذشته، با سابقه تاریخی لبنان، تقسیمات کشوری، وضع جغرافیایی و طبیعی این کشور آشنا شدیم و نظری کوتاه به وضع شهرها، رودها و بنادر آن، به ویژه شهر بیروت (پایتخت لبنان) افکندیم . و نیز تاریخ کهن این کشور را از ورود فینقی ها به این سرزمین تا پایه گذاری تشیع در جبل عامل توسط ابوذر غفاری، صحابی بزرگ پیامبر ورق زدیم، اینک دنباله بحث:

در زمان بنی امیه، لبنانی ها در صدد بودند که در قلمرو خود حکومت و دولت عربی تشکیل دهند اما در زمان عباسیان به آموختن علوم و غنی سازی تمدن اسلامی روی آوردند . بعد از دوران «هارون الرشید» و در عصر «مامون » عباسی کشورهایی که تحت سیطره این سلسله بودند، خودمختاری گرفتند . لبنان نیز زیر نظر حکومت فاطمیان قرار گرفت . تا این زمان شیعیان لبنان از ست خلفای جور و ستم تحت فشار قرار گرفتند و مصائب و مشکلات زیادی را تحمل کردند ولی به رغم این همه رنج جانگداز، روانه شدن به زندان، قرار گرفتن تحت شکنجه های سخت، و قتل و شهادت، از باورهای خویش دست برنداشتند و هویت اصیل خود را حفظ نمودند و از مرزهای دیانت، صیانت کردند . چون لبنان توسط دولت های شیعی «حمدانی » و «فاطمی » اداره می گردید، شیعیان دیگری نیز که در نواحی تحت قلمرو عباسیان می زیستند و از ستم خلفای عباسی به ستوه آمده بودند، به لبنان گریختند و همگام با شیعیان این سامان، در گسترش و تشکل تشیع کوشیدند .

از قرن هفتم میلادی فرقه مسیحی «لبنا» به سوی لبنان روی آوردند و پس از وقایعی در ارتفاعات شمالی لبنان سکنی گزیدند . در اواخر قرن یازدهم میلادی این کشور به همراه بسیاری از نقاط دیگر در خاورمیانه جزو قلمرو مسیحیان صلیبی گردید . شیعیان تا قبل از وقوع جنگ های صلیبی سه حکومت، در سه ناحیه لبنان داشتند اما بعد از این جنگ، اوضاع چنان آشفته گردید که حتی والدین، به فرزندان نمی گفتند که شیعه اند و بدین ترتیب در زمان صلیبیان بار دیگر ستم های فراوانی به مسلمانان شیعه لبنان تحمیل گردید . مارونی ها که مهاجمان جدید را هم کیش خود می دیدند، با آنها علیه مسلمانان متحد شدند و به آنان اطلاعات و نیرو می دادند . «لوئی قدیس » ، حاکم فرانسه، در ازای این خوش خدمتی مارونی ها در سال 1250م خود را حامی آنان معرفی کرد و حقوق و مزایایی را که به اتباع خویش داده بود، به آنها نیز تفویض نمود . «اتابک محمود زنگی » سلطان حلب، کشورهای کوچک اسلامی را متحد ساخت و پس از آن صلیبی ها را از منطقه بیرون نمود اما با وجود تلاشهای وی و «صلاح الدین ایوبی » ، شماری از دستجات صلیبی در کوهستانهای لبنان، فلسطین و سوریه باقی ماندند و همین ها بودند که بعدا موجب درگیری و اغتشاش در این مناطق شدند .

یادآوری می شود شیعیان که از ستم و جنایت صلیبی ها به تنگ آمده بودند، با «صلاح الدین ایوبی » متحد شدند و با کمک او بر علیه این مهاجمان جنگیدند و آنان را منهزم ساختند . زمانی که صلاح الدین به قله معروف بالای منطقه «آرنون » رفت تا قدس را آزاد کند، همه نیروهایش از مسلمانان شیعه بودند و قدس با فداکاری این قوای ایثارگر آزاد گشت، بعد از این فتوحات، صلاح الدین از دلاوری و رزمندگی شیعیان نگران گردید و با پیروزی بر صلیبیان، شیعیان را قتل عام کرد . صلاح الدین ایوبی سمت وزارت فاطمیان را داشت که در سال 567ه ق این سلسله را برانداخت و پس از دو سال از جانب خلیفه بغداد حاکم نواحی مصر، سوریه و شمال افریقا گشت و بدین گونه دولت ایوبی را بنیان نهاد (1) .

به طور کلی شیعیان همیشه مخالف ظلم و فساد حکام زمان بوده و هیچگاه تسلیم حکومت های جور نشده اند و از این رو همواره مورد بغض و کینه مخالفان واقع شده و رافضی و ضد دین لقب گرفته اند .

بعد از ایوبیان سلسله «ممالیک » بر لبنان استیلا یافتند . در زمان «احمد بن تمیم » در یک جنگ هشت ساله، اکثر نقاط شیعه نشین به تصرف ممالیک درآمد و آنان بسیاری از شیعیان را قتل عام کردند .

آغاز تسلط عثمانیان بر لبنان

حکومت لبنان تا سال 1516 میلادی همچنان در دست پادشاهان مملوک یا ممالیک بود، این ها سلسله ای از فرمانروایان مصر و وارثان ایوبیان در سالهای 1252 تا 1517م بودند تا آن که در سال 1516م قوای عثمانی به نیروهای مملوک یورش بردند و موفق شدند فرمانروایان این سلسله را منقرض کنند . در این هنگام لبنان جزء امپراتوری پهناور عثمانی که تحت فرمانروای مسلمانان سنی و ترک نژاد بود، قرار گرفت اما به فرمانروای محلی لبنان امتیازاتی داده شد .

در زمان نخستین فرمانروای این منطقه که «امیر فخرالدین معنای اول » نام داشت، جبل عامل (مقر شیعیان) به جبل لبنان پیوست و نامبرده مراکز حکومت را به رجال جبل عامل اقطاع نمود و به تجزیه آن دست یازید، در نتیجه; این ناحیه استقلال خود را از دست داد . رفتار حاکمان ستم پیشه و کارهای نامعقول آنان، مردمان جبل عامل را به قیام واداشت . امیر فخرالدین کانون شورش را که قریه «الکوثر» بود و محل اقامت آل صغیر (از زعمای شیعه) به شمار می آمد، مورد تهاجم قرار داد و پس از آن که قیام کنندگان را کشت و اولاد و بازماندگان آنان را به اسارت درآورد، سپاهیانش را در آنجا آزاد گذاشت که آنها در مدت سه روز متوالی در این آبادی به فساد، تبهکاری و بی بند و باری مشغول بودند . به جز این فشارهای خونین، مشکل دیگر; درگیری حاکمان جبل عامل بود . شیعیان در این نزاع ها و حرص و توسعه طلبی ها، زیان می دیدند . «امیر ملحم » نیز بر آبادی انصار استیلا یافت و به قتل و غارت و یغماگری پرداخت و اعمال قساوت باری را مرتکب شد که از دین، مروت و وجدان دور بود . این گونه حوادث ناگوار و مصائب رنج افزا روح وحدت، شهامت، فداکاری و همت مردم جبل عامل را برانگیخت و ضعفی که حکومت «معنی ها» در زمان فرمانروایی «امیر احمد معنی » پدید آمد، سبب گشت روحیه شجاعت و جنبش شیعیان این سامان در کسب استقلال تقویت گردد . لذا جدایی خود را از لبنان اعلام کردند و از زیر یوغ امرای حکومت «معنی ها» آزاد شدند، البته امیر احمد در نبطیه با آنان جنگید ولی سپاهیانش ناگزیر به عقب نشینی شدند . والی صیدا هم در صدد شورش برآمد ولی او هم شکست خورد و گریخت .

پس از این حوادث، میان بزرگان شیعه و امیران لبنان آتش درگیری شعله ور گردید که همین منازعات مردم جبل عامل را در تثبیت هویت خود استوار ساخت و آنان در دلاوری، قدرت سلحشوری و تسلیم ناپذیری در برابر ستم; آن هم در عصر حاکمیت جنگ و غارت به اوج شهرت رسیدند .

یکی از مهم ترین حوادثی که برای شیعیان جبل عامل افتخار آفرید، واقعه «کفرمان » یا «نبطیه » در سال 1085ه ق می باشد یعنی آنگاه که «امیر یوسف شهابی » لشگرهایی را به عزم یورش و غارت بلاد شیعی به حرکت درآورد، شمار سپاهیان او به سی هزار نفر می رسید . وی پس از آن که «جباع الحلاوة » را غارت کرد، در کفرمان فرود آمد . در این حال پانصد نفر از سپاه سواره شیعه که در نبطیه زیر چادر زندگی می کردند، به فرماندهی «شیخ علی صعبی » بر سر آنها ریختند و بر چنان لشگر انبوه امیر یوسف پیروز شدند، این دوران کوتاه که طی آن جبل عامل از قدرت و سطوت برخوردار بود، هنوز سپری نگشته بود که «احمد پاشا جزار» در «عکا» استقلال به دست آورد و استقرار یافت و به رام کردن شیعه در برابر فرمان خود اقدام کرد . او سپاهیان خود را به سوی بشاره حرکت داد و در این حال نیروهای شیعه در حوالی «صفد» (روستای یارون) با آنها برخورد کردند، نبرد میان آنها درگرفت و سپاهیان جزار پیروز شدند و قوای شیعه پراکنده گردیدند . جزار تمام زوایای آن دیار را به جستجو گرفت و با غارت و سفاکی او، رعب و وحشت بر جبل عامل سایه افکند . بزرگان شیعه بر اثر این آشفتگی به سوی شام و عراق گریختند و گروهی به عکا پناهنده شدند . عده ای نیز از جزار امان طلبیدند او نیز در ظاهر تقاضای آنان پا پذیرفت ولی همه را به زندان افکند که تحت شکنجه های وحشت زا در دوران اسارت جان خود را از دست دادند (2) .

«احمد پاشا جزار» که از فرماندهان ترکان عثمانی بود، سرانجام موفق به شکست شیعیان گردید و او منطقه جبل عامل را زیر نفوذ خود گرفت و پس از پیروزی، فرمان قتل عام مسلمانان شیعه این سامان را صادر کرد . او دستور داد کتابهای علمای شیعه را به عکا (مرکز حکومت وی) ببرند و در آنجا طعمه حریق سازند، نقل می کنند مدت یک هفته تمامی نانوایی ها و حمام های این شهر با کتابهای مزبور گرم می شدند که این واقعه گرچه اسف انگیز است، ولی درجه توجه شیعیان جبل عامل را به معارف دینی و علوم اسلامی نشان می دهد (3) .

«بشیر دوم » که در اوایل قرن نوزدهم حکومت لبنان را در اختیار داشت، ملقب به مخوف و مردی حریص و جاه طلب به شمار می رفت که برای رسیدن به اهداف خود از انواع حیله ها، شکنجه، تهدید و غارت استفاده می کرد . او که از سال 1788 تا 1840 میلادی به فرمانروایی خود ادامه داد . مبارزه با خاندان های متنفذ را پی گرفت و ناحیه «جبل » در شمال لبنان و «دره بقاع » را که گندم لبنان را تامین می کرد، به تصرف خود درآورد اگرچه وی حاکمیت خودکامانه ارباب فئودال مسیحی را محدود ساخت و موجب امنیت راهها و نواحی گوناگون لبنان گردید و سیستم ملوک الطوایفی را تحت کنترل درآود، ولی به استثمار کشاورزان لبنانی پرداخت و زندگی توام با عیاشی و شهوترانی به همراه ثروت زیاد را برای خود فراهم ساخت و کاخی که در بیت الدین ساخته، امروزه یکی از بزرگترین آثار باستانی لبنان به شمار می رود . بشیر دوم در ظاهر مسلمان بود، ولی او و خویشانش محرمانه پیرو آیین مسیحی شده بودند و این دورنگی او انگیزه ای سیاسی داشت زیرا می خواست از نفوذ «مارونی های » لبنان برای وحدت کشور در سایه حکومت خاندان شهاب استفاده کند، شاید به همین دلیل املاک مالکان بزرگ «دروز» را گرفت و به دهقانان مسیحی سپرد (4) .

سرانجام بشیر دوم پس از چندین جنگ و گریز ناگزیر گردید لبنان را برای همیشه ترک گوید . با سقوط وی جنگ داخلی مارونی ها (به هواخواهی فرانسوی ها) از یک سو و دروزی ها (به حمایت انگلستان) از سوی دیگر درگرفت، در سال 1860م مارونی ها به دست دروزی ها قتل عام شدند و چون سلطان عثمانی از این حادثه بی تفاوت گذشت، فرانسوی ها به سود مسیحیان دخالت کردند و سرانجام فرانسه و بریتانیا در سال 1861م متفقا مقرراتی (که در سال 1864م تغییر یافت) بر لبنان تحمیل کردند که به موجب آن لبنان تحت حکومت یک حاکم مسیحی، با انتصاب سلطان عثمانی، خودمختاری یافت . در این رژیم، لبنان تا جنگ جهانی اول، که دولت عثمانی آن را شدیدا تحت نظارت خود قرار داد، آرام بود اگرچه فرمانروایان عثمانی سنی مذهب بودند، ولی سیاست جبل لبنان به وسیله رابطه میان دروزی ها و مارونی ها مشخص می شد، البته سنی ها قلمرو خود را بخشی از خلافت عثمانی می دانستند و از حمایت آن برخوردار بودند، مارونی ها با فرانسه پیوند دیرین داشتند و دروزی ها مورد علاقه بریتانیا قرار داشتند . تنها گروه شیعه بود که از حمایت بیگانگان بهره ای نداشت (5) .

سیاست های استعماری و تلاشهای مبارزاتی

لبنان اولین روزنه ای بود که کشورهای اروپایی فشار را از آنجا برخلافت عثمانی شروع کردند پس از زوال حکومت عثمانی، در منطقه جبل لبنان، دولت کوچکی تشکیل گردید که سپس سیاست های استعماری قسمت های دیگری از لبنان را که مسلمان نشین بود، همانند طرابلس در شمال و بقاع در جنوب را ضمیمه این دولت کردند و هدف آنها از این عمل آن بود که اگر مسلمانان را در دولت واحدی ضمیمه مسیحیان نمایند، از این راه بهتر می توانند در مسایل مسلمانان منطقه دخالت کنند و بدین وسیله دروازه های کشورهای اسلامی بر روی آنان گشوده خواهد شد و قادر خواهند بود با تبلیغات مسیحی از یک سو مسیحیت را انتشار دهند و از سوی دیگر با دعوت به تبلیغ بی دینی و ملی گرایی باعث تضعیف اسلام و حقارت مسلمانان گردند .

گذشته از این ها، لبنان به عنوان مرکز و پایگاهی برای جاسوسی و جمع آوری اطلاعات در خاورمیانه و نیز کانونی برای جهت دادن به حرکت های ضد اسلامی و تخریبی و تضعیف بنیان کشورهای اسلامی تشکیل شد، به عنوان نمونه هنگامی که استکبار; قصد درگیری بین مسلمانان و مسیحیان در منطقه را دارد، تا بدین وسیله مسیحیان را علیه مسلمانان شورانده و وادار به ابراز شخصیت و هویت کرده و خواستار حقوق و مزایای اقلیمی و مذهبی گردند; مسلمانان و مسیحیان لبنان را تحریک می کنند تا به جان هم بیفتند و بدین وسیله مسیحیان مصر و سودان تحریک شده و خواستار تامین حقوق و جدایی از کشورهای اسلامی گردند و با ایجاد نزاع بین این دو فرقه در لبنان، در منطقه خاورمیانه تشنج و آشوب پدید می آوردند، نظیر همین توطئه را میان سنی و شیعه هم ترتیب می دهند تا آتش این تفرقه به دیگر نواحی آسیای جنوب غربی و شمال افریقا سرایت کند و کشورهای اسلامی را در گردابی از جنگ، خونریزی و نزاع داخلی قرار دهد و آنان از این آب گل آلود ماهی بگیرند و نقشه های شوم خویش را برای اضمحلال هویت فرهنگی مسلمانان و غارت منابع اقتصادی آنان و به تحلیل بردن آرامش سیاسی و کاهش ضریب امنیتی به اجرا درآوردند (6) .

رسمیت شیعیان

تا قبل از سقوط امپراتوری عثمانی، شیعیان لبنانی از سنی ها به طور متمایز و جدا شناخته نمی شدند سقوط این حکومت موجب شد که فشار شدیدی که بر روی شیعیان از جانب حاکمان سنی اعمال می شد، به میزان زیادی کاهش یابد . در حکومت اروپائیان، شیعیان آزاد بودند که مراسم مذهبی خود را بدون هیچ مانعی انجام دهند اما آن روز که فرانسوی ها لبنان را به عنوان کشوری مستقل اما در چهارچوب مرزهای گسترده تری اعلام کردند، تصور می کردند که سنی ها با این تاسیس مخالفند اما مشاهده کردند که شیعیان نیز با این حرکت موافق نمی باشند و همین امتناع باعث شد که به آنان امتیاز دهند، مذهب جعفری را به سمیت بشناسند و تشکیل دادگاه های شرع شیعه را مجاز بدانند، در این حال شیعیان لبنان رسما از سنی ها تفکیک گردیدند (7) .

هدف فرانسوی ها از این انفکاک آن بود که میان شیعیان و سنی های سوریه که خواهان عدم جدایی لبنان از سوریه بودند، فاصله ای ایجاد کنند تا بدین وسیله از ایجاد یک جبهه واحد اسلامی پیشگیری نمایند (8) .

ساختار سیاسی دولت لبنان

«ژان پی یر درینیک » (محقق فرانسوی و دارای دکترای حقوق سیاسی از دانشگاه پاریس و استاد دانشگاه لاوال ایالت کبک کانادا) می نویسد:

فرانسویان در سال 1920م با ایجاد یک لبنان بزرگ که شامل یک اقلیت مهم مسلمان می شد، این کشور را به صورت یک بمب تاخیری درآوردند که زمان انفجار آن را تحولات جمعی تعیین می کرد . در دهه 1950م مسلمانان اکثریت پیدا کردند و در نتیجه استواری نهادهایی که بر پایه تسلط مسیحیان بنیاد شده بود، متزلزل گردید . افزایش نسبی جمعیت مسلمان و بالا گرفتن افکار ملی گرایی عرب در کشوری که بنیادش بر نمادهای جمعی متفاوت نهاده شده بود، مسبب یک جنگ داخلی گردید که در مه 1958م آغاز گردید (9) .

«تیری دژاردن » اعتراف می کند: نظام سیاسی لبنان دست آفرید استعمار فرانسه است که تکه ای از سوریه را جدا کرده است تا به اقلیت مسیحی بنادر آسیای صغیر که در آن زمان نردبان های شرق نامیده می شد، در جایی اکثریت دهد و برای غرب در قلب خاورمیانه منزلگاهی موقت تهیه کند (10) .

پی نوشت:

1) تاریخ تمدن اسلام و عرب، گوستاولوبون، ترجمه، ص 406 .

2) تاریخ شیعه، علامه محمد حسین مظفر، ترجمه دکتر سید محمد باقر حجتی، ص 240 - 242

3) مجله پیام انقلاب، شماره 172، ص 53 .

4) مجله پیام انقلاب، شماره 172، ص 55 .

5) ساختار اجتماعی لبنان و آثار آن، مصطفی معین آرانی، ص 38 .

6) با استفاده از اظهارات آیة الله سید محمد حسین فضل الله مندرج در کتاب حوزه و تبلیغ، ص 40 - 41 .

7) جنگ برای لبنان، را بینوویچ ایتامار، ترجمه جواد صفایی و غلامعلی رجبی یزدی، ص 42 .

8) ساختار سیاسی لبنان، ص 40 .

9) خاورمیانه در قرن بیستم، ژان پی یر درینیک، ترجمه دکتر فرنگیس اردلان، ص 276و 277 .

10) صد میلیون عرب، ص 174 . 



نوشته شده توسط :محسن
یکشنبه 14 آذر 1389-11:43 ب.ظ
نظرات() 

http://congmadta.strikingly.com/
دوشنبه 3 تیر 1398 04:33 ق.ظ

Many thanks, I appreciate it.
cialis 100 mg 30 tablet achat cialis en itali wow cialis tadalafil 100mg prix de cialis cialis arginine interactio price cialis best cialis 20 mg effectiveness safe site to buy cialis online estudios de cialis genricos venta de cialis canada
http://edtare.strikingly.com/
یکشنبه 2 تیر 1398 12:38 ب.ظ

You've made the point!
buy cialis sample pack how much does a cialis cost cialis authentique suisse cialis prezzo in linea basso where cheapest cialis cialis online cialis daily reviews we use it 50 mg cialis dose the best choice cialis woman cialis prices
http://seamsthefqui.strikingly.com/
شنبه 1 تیر 1398 09:58 ب.ظ

This is nicely said! .
buying cialis in colombia sialis cialis for sale south africa cipla cialis online canadian discount cialis achat cialis en europe cialis en mexico precio viagra or cialis il cialis quanto costa buy generic cialis
best generic cialis
شنبه 1 تیر 1398 05:10 ق.ظ

Really all kinds of good material.
tadalafil cialis per paypa buy name brand cialis on line brand cialis generic cialis italia gratis cialis tablets australia cialis taglich cialis 10 doctissimo purchase once a day cialis cialis billig
http://ovfinrest.strikingly.com/
جمعه 31 خرداد 1398 01:24 ب.ظ

You actually said it really well!
cialis 5 effetti collaterali only now cialis 20 mg cialis cuantos mg hay cost of cialis cvs cialis price thailand tarif cialis france we use it 50 mg cialis dose we use it cialis online store cialis rezeptfrei chinese cialis 50 mg
http://valaper.strikingly.com/
پنجشنبه 30 خرداد 1398 08:29 ب.ظ

You actually stated it wonderfully.
cialis billig cialis 10 doctissimo cialis vs viagra low cost cialis 20mg cialis tablets cialis ahumada cialis side effects dangers ou acheter du cialis pas cher viagra vs cialis vs levitra cialis diario compra
http://ticjunccol.strikingly.com/
پنجشنبه 30 خرداد 1398 02:02 ق.ظ

You actually mentioned that perfectly!
weblink price cialis venta de cialis canada comprar cialis 10 espa241a buy name brand cialis on line prescription doctor cialis generic cialis in vietnam cialis e hiv cialis prezzo al pubblico interactions for cialis tadalafilo
where to buy generic cialis online
چهارشنبه 29 خرداد 1398 09:28 ق.ظ

Thank you! Valuable stuff.
cialis 5 mg scheda tecnica opinioni cialis generico weblink price cialis female cialis no prescription cialis generico milano cialis generique 5 mg cialis coupons printable buy cheap cialis in uk costo in farmacia cialis cialis prezzo al pubblico
how to buy cialis online safely
سه شنبه 28 خرداد 1398 11:11 ق.ظ

Information effectively regarded.!
generic low dose cialis buy original cialis cialis pills price each enter site 20 mg cialis cost non 5 mg cialis generici cialis venta a domicilio cilas generic cialis levitra cialis kaufen bankberweisung cialis super acti
http://bilpabit.strikingly.com/
دوشنبه 27 خرداد 1398 07:44 ب.ظ

Effectively expressed genuinely! .
order generic cialis online cialis taglich cialis 20mg prix en pharmacie cialis farmacias guadalajara cialis generika in deutschland kaufen acquistare cialis internet cialis dosage cialis baratos compran uk achat cialis en europe buy cialis online cheapest
http://earneven.strikingly.com/
دوشنبه 27 خرداد 1398 04:46 ق.ظ

Thanks a lot, I enjoy this.
achat cialis en europe order generic cialis online cialis 20 mg cost pastillas cialis y alcoho american pharmacy cialis bulk cialis cialis vs viagra price cialis wal mart pharmacy cialis para que sirve cost of cialis per pill
price cialis wal mart pharmacy
یکشنبه 26 خرداد 1398 01:00 ق.ظ

Beneficial write ups. Thank you.
cialis cost price cialis best cialis 20 mg cost cost of cialis per pill buy online cialis 5mg cialis purchasing cialis lilly tadalafi cheap cialis can i take cialis and ecstasy brand cialis generic
http://ciafitdong.strikingly.com/
شنبه 25 خرداد 1398 10:53 ق.ظ

Incredible plenty of good information!
cialis mit grapefruitsaft cialis 5 mg schweiz cialis name brand cheap we choice free trial of cialis cialis 5 effetti collaterali comprar cialis navarr cialis mit grapefruitsaft cialis canada on line tadalafil 20 mg tadalafil 5mg
cialis pills at walmart
جمعه 24 خرداد 1398 06:31 ق.ظ

Terrific facts, Thank you.
discount cialis female cialis no prescription can i take cialis and ecstasy cialis coupons printable cialis patent expiration non 5 mg cialis generici cialis 5 mg cialis y deporte 40 mg cialis what if i take costo in farmacia cialis
http://limotu.strikingly.com/
پنجشنبه 23 خرداد 1398 02:44 ق.ظ

Many thanks. I enjoy it.
usa cialis online order cialis from india cialis e hiv generic cialis 20mg tablets cialis diario compra cialis cost what is cialis generic cialis 20mg uk cialis generika in deutschland kaufen generic cialis at walmart
http://cialisvie.com/
سه شنبه 21 خرداد 1398 08:11 ق.ظ

Useful info. Thank you!
cialis generico in farmacia cialis 5 mg buy click now cialis from canada comprar cialis navarr cialis kaufen wo cialis prices tesco price cialis cialis wir preise we choice cialis pfizer india 5 mg cialis coupon printable
http://cialisvie.com/
دوشنبه 20 خرداد 1398 03:15 ق.ظ

Thanks a lot! Helpful stuff.
cialis rckenschmerzen cialis pills cialis dosage side effects of cialis cialis 10mg prix pharmaci prezzo di cialis in bulgaria cialis en 24 hora cialis 5 mg schweiz generic cialis with dapoxetine generico cialis mexico
cialisvie.com
شنبه 18 خرداد 1398 09:08 ب.ظ

You said it nicely.!
cialis for sale cialis generico in farmacia how does cialis work order cialis from india cialis baratos compran uk cialis online deutschland only now cialis 20 mg warnings for cialis buy cialis online legal callus
buy cheap cialis in canada
پنجشنبه 15 آذر 1397 10:21 ب.ظ

You mentioned that well!
cialis italia gratis dose size of cialis cialis flussig cialis generico lilly cialis with 2 days delivery free cialis we use it 50 mg cialis dose cialis wir preise generic low dose cialis cialis tablets
buy tadalafil pills
پنجشنبه 15 آذر 1397 02:51 ق.ظ

Whoa plenty of very good material!
viagra vs cialis vs levitra ou acheter du cialis pas cher cialis e hiv cialis vs viagra prices for cialis 50mg prix de cialis where do you buy cialis cialis wir preise tadalafil 5mg generic cialis pill online
buy cheap cialis in canada
چهارشنبه 14 آذر 1397 09:52 ق.ظ

You reported it adequately!
cialis patentablauf in deutschland buy cialis online cheapest where cheapest cialis we recommend cheapest cialis prices on cialis 10 mg cialis rckenschmerzen wow cialis 20 buy name brand cialis on line cialis 5 mg buy comprar cialis 10 espa241a
buy cialis online safely
سه شنبه 13 آذر 1397 10:21 ب.ظ

With thanks, Good stuff!
cialis preise schweiz generic cialis 20mg uk tadalafil 20 mg cialis et insomni prix cialis once a da generic cialis with dapoxetine cialis coupon buy cialis online legal cialis price in bangalore how does cialis work
Cialis generic
دوشنبه 12 آذر 1397 11:50 ب.ظ

You've made your position quite effectively!.
cialis generisches kanada cialis 20 mg cost generic cialis in vietnam cialis farmacias guadalajara if a woman takes a mans cialis where cheapest cialis cialis usa cost cialis kamagra levitra cialis for daily use cialis lowest price
Buy cialis online
دوشنبه 12 آذر 1397 10:58 ق.ظ

Really many of superb advice.
cialis rezeptfrei sterreich rx cialis para comprar cialis coupons printable buy original cialis cialis prezzo di mercato sublingual cialis online cialis price thailand look here cialis cheap canada cialis super acti cialis online holland
buy tadalafil no prescription
یکشنبه 11 آذر 1397 11:20 ب.ظ

Helpful information. Thank you!
cialis generique cialis 5 mg how to buy cialis online usa cialis daily new zealand cialis generic tadalafil buy tadalafil 10 mg click here to buy cialis price cialis wal mart pharmacy non 5 mg cialis generici low cost cialis 20mg
buy cialis
یکشنبه 11 آذر 1397 10:15 ق.ظ

You stated that well!
rezeptfrei cialis apotheke cialis cuantos mg hay prix cialis once a da prescription doctor cialis cialis en mexico precio cialis venta a domicilio cialis generika in deutschland kaufen side effects for cialis cialis kaufen bankberweisung cialis venta a domicilio
buy cialis online no prescription
شنبه 10 آذر 1397 11:30 ب.ظ

Wow a good deal of useful material!
cialis patentablauf in deutschland cialis 5 mg funziona cialis wir preise import cialis wow cialis tadalafil 100mg click now buy cialis brand import cialis price cialis wal mart pharmacy prezzo cialis a buon mercato cialis manufacturer coupon
Cialis canada
شنبه 10 آذر 1397 10:16 ق.ظ

You actually reported that effectively.
are there generic cialis cialis coupon cialis canada cialis y deporte buy cialis online cheapest cialis online estudios de cialis genricos cialis generico milano cialis wir preise comprar cialis navarr
Cialis prices
جمعه 9 آذر 1397 10:57 ب.ظ

Fantastic data. Regards.
cialis side effects how do cialis pills work cialis 30 day trial coupon canadian discount cialis cialis diario compra side effects for cialis cialis herbs cialis rckenschmerzen we choice cialis uk venta de cialis canada
buy cialis pills
جمعه 9 آذر 1397 11:04 ق.ظ

Wow tons of awesome tips!
online prescriptions cialis acquisto online cialis cialis in sconto cialis pills boards cialis generic tadalafil buy cialis 100mg suppliers buy cialis sample pack how to buy cialis online usa cialis cipla best buy cialis italia gratis
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر






نمایش نظرات 1 تا 30