تبلیغات
بررسی قران - «شیعه» و «تشیّع» مفهوم شناسی، ماهیت و خاستگاه
درباره وبلاگ

آرشیو

طبقه بندی

آخرین پستها

پیوندها

صفحات جانبی

نویسندگان

ابر برچسبها

نظرسنجی

آمار وبلاگ

Admin Logo
themebox

free counters

«شیعه» و «تشیّع» مفهوم شناسی، ماهیت و خاستگاه

«شیعه» و «تشیّع» مفهوم شناسی، ماهیت و خاستگاه

منابع مقاله:

مجله شیعه شناسی، شماره 11، آقانوری، علی؛


چکیده

این مقاله ابتدا به مفهوم و کاربرد لغوی و اصطلاحی «شیعه» و «تشیّع» اشاره کرده، به دنبال آن، به گزارش تعاریف گوناگون این واژه می پردازد. بررسی دیدگاه های متفاوت درباره چیستی، خاستگاه و مصادیق فرقه ای دو اصطلاح «رافضه» و «امامیه»، که به عنوان دو اصطلاح مشهور و گاهی مترادف با «شیعه» شناخته شده اند، از مباحث اصلی این مقاله است.

مقدّمه

شناخت جامع و دقیق تاریخ و اندیشه هر یک از فِرق آن گاه میسّر می شود که از یک سو، مفاهیم و اصطلاحات و القاب مربوط به آن فرقه ها را به روشنی دریابیم و از سوی دیگر، از خاستگاه تاریخی آن فرقه آگاهی کاملی به دست آوریم. پژوهشگران در بررسی تاریخ ظهور و شکل گیری بیشتر فرقه های اصلی و بزرگ و یا کوچک اسلامی، با مشکل تفاوت دیدگاه ها در علل نام گذاری، خاستگاه و آغاز پیدایش آن ها و به تبع آن، خلط اصطلاحات فرقه ای و احیانا ابهام در مفهوم و مراد برخی عناوین و القابِ فرق روبه رو هستند. یکی از نتایج این ابهام مشکل تطبیق فروع و شاخه های هر فرقه بر عنوان کلی آن فرقه است. این پدیده درباره شیعه و تشیّع، به ویژه با توجه به برخورداری این گروه از تنوّع جریان های فکری و دسته بندی ها از یک سو، و آمیختگی گزارش ها و تحلیل ها با حبّ و بغض های افراطی از سوی دیگر، نمود بیشتری پیدا کرده است. از این رو، سخن ها و دیدگاه های مختلف و احیانا متضاد درباره چیستی، چگونگی و تاریخ ظهور و رواج این جریان فکری و گونه های متفاوت آن، در مقایسه با دیگر فرقه های اسلامی رایج تر بوده است.

نوشتار حاضر تلاش کرده است تا از موضوعات مورد اشاره، تنها نگاه های متفاوت به مفهوم «شیعه» و برخی اصطلاحات مرتبط با آن را گزارش کند و به تحلیل مختصری از داده های پژوهشگران در این باره بپردازد.گزارش و بررسی اختلاف پژوهشگران در باب عوامل و خاستگاه مذهبی، تاریخی و سیاسی شکل گیری تفکر شیعی و مراتب گونه های فرقه ای آن نیز اگرچه بایسته است و پیوند وثیقی با مبحث مورد اشاره دارد، اما در وسع این نوشتار مختصر نیست؛ مجالی دیگر می طلبد.

کاربرد لغوی «شیعه» و «تشیّع»

«شیعه» و «تشیّع» مفهوم شناسی، ماهیت و خاستگاه

منابع مقاله:

مجله شیعه شناسی، شماره 11، آقانوری، علی؛


چکیده

این مقاله ابتدا به مفهوم و کاربرد لغوی و اصطلاحی «شیعه» و «تشیّع» اشاره کرده، به دنبال آن، به گزارش تعاریف گوناگون این واژه می پردازد. بررسی دیدگاه های متفاوت درباره چیستی، خاستگاه و مصادیق فرقه ای دو اصطلاح «رافضه» و «امامیه»، که به عنوان دو اصطلاح مشهور و گاهی مترادف با «شیعه» شناخته شده اند، از مباحث اصلی این مقاله است.

مقدّمه

شناخت جامع و دقیق تاریخ و اندیشه هر یک از فِرق آن گاه میسّر می شود که از یک سو، مفاهیم و اصطلاحات و القاب مربوط به آن فرقه ها را به روشنی دریابیم و از سوی دیگر، از خاستگاه تاریخی آن فرقه آگاهی کاملی به دست آوریم. پژوهشگران در بررسی تاریخ ظهور و شکل گیری بیشتر فرقه های اصلی و بزرگ و یا کوچک اسلامی، با مشکل تفاوت دیدگاه ها در علل نام گذاری، خاستگاه و آغاز پیدایش آن ها و به تبع آن، خلط اصطلاحات فرقه ای و احیانا ابهام در مفهوم و مراد برخی عناوین و القابِ فرق روبه رو هستند. یکی از نتایج این ابهام مشکل تطبیق فروع و شاخه های هر فرقه بر عنوان کلی آن فرقه است. این پدیده درباره شیعه و تشیّع، به ویژه با توجه به برخورداری این گروه از تنوّع جریان های فکری و دسته بندی ها از یک سو، و آمیختگی گزارش ها و تحلیل ها با حبّ و بغض های افراطی از سوی دیگر، نمود بیشتری پیدا کرده است. از این رو، سخن ها و دیدگاه های مختلف و احیانا متضاد درباره چیستی، چگونگی و تاریخ ظهور و رواج این جریان فکری و گونه های متفاوت آن، در مقایسه با دیگر فرقه های اسلامی رایج تر بوده است.

نوشتار حاضر تلاش کرده است تا از موضوعات مورد اشاره، تنها نگاه های متفاوت به مفهوم «شیعه» و برخی اصطلاحات مرتبط با آن را گزارش کند و به تحلیل مختصری از داده های پژوهشگران در این باره بپردازد.گزارش و بررسی اختلاف پژوهشگران در باب عوامل و خاستگاه مذهبی، تاریخی و سیاسی شکل گیری تفکر شیعی و مراتب گونه های فرقه ای آن نیز اگرچه بایسته است و پیوند وثیقی با مبحث مورد اشاره دارد، اما در وسع این نوشتار مختصر نیست؛ مجالی دیگر می طلبد.

کاربرد لغوی «شیعه» و «تشیّع»

ارباب لغت برای واژه «شیعه» معانی همسویی همچون فرقه، حزب، گروه، امّت، پیروان، یاران، هواداران، همراهان، همکاران، دوستان، اشاعه دهندگان و تقویت کنندگان یاد کرده اند. این واژه اگرچه خود مفرد است و جمع آن «شیع» و «اشیاع» است، اما بر تثنیه و جمع و مفرد و مذکر نیز کاربرد یکسانی دارد.(2)

واژه «تشیّع» نیز از این ریشه و مصدر باب تفعّل و از نظر لغوی، به معنای یاری کردن و پیروی نمودن جماعتی از یک شخص خاص است. به هر تقدیر، محور واژه «شیعه» و «تشیّع» گرد معانی نزدیک به هم همچون پی روی، یاوری، هم رأیی، دوستی و اجتماع بر امری خاص می باشد. البته شیخ مفید با استناد به آیه «فَاسْتَغَاثَهُ الَّذِی مِن شِیعَتِهِ عَلَی الَّذِی مِنْ عَدُوِّه»(قصص: 15) و با توجه به مقابله واژه «شیعه» و «عدو»، قید «پی روی خالصانه» را در مفهوم شیعه گنجانده است.(3) در مقابل، ابن قیّم الجوزیه، از عالمان ضد شیعی، بر آن است که در کاربردهای قرآنی، از این واژه و مترادف های آن غالبا معانی ناپسند اراده شده است؛ چراکه در این واژه، مفهوم «شیاع» و «اشاعه»، که ضد ائتلاف و اجتماع است، نهفته و بدین منظور، کاربرد آن ویژه فرقه های گم راه و اختلاف افکن می باشد.(4)

کاربرد تاریخی «شیعه»

این واژه اگرچه در احادیث و محاورات صدر نخست در معنای مطلق پیروان و طرفداران شخص خاص به کار می رفت و از این نظر، به کارگیری کلماتی همچون «شیعه علی»، «شیعه عثمان»، «شیعه معاویه» و «شیعه آل سفیان» مصطلح بود(5) و بنا بر نقل ابوحاتم و مفید، تنها با اضافه کردن الف و لام بدان، برای پیروان امام علی علیه السلام و «شیعه» به معنای اصطلاحی آن به کار می رفت،(6) با این حال، پیامد کثرت و غلبه استعمال این واژه در گذر زمان، برای دسته ای از مسلمانان موجب شد که کاربرد آن بدون قرینه ای خاص و کاربرد بدون الف و لام نیز ویژه پیروان امام علی علیه السلام و معتقدان به مکتب اهل بیت علیهم السلام و در مقابل اهل سنّت اصطلاحی قرار گیرد. بعید نمی نماید که برخی از احادیث مدح آمیز پیامبر صلی الله علیه و آله درباره یاران و همراهان امام علی علیه السلام و تصریح آن حضرت به واژه و اصطلاح «شیعه علی» چنین تأثیری بر جای گذاشته باشد. از این رو، ملاحظه می کنیم تلاش جهتمند مخالفان تفکر شیعی در نفی و انکار این واژه برای شیعه اصطلاحی، به بهانه عدم پی روی واقعی آنان از اهل بیت علیهم السلام و گاهی نیز با دست و پاکردن احادیث ساختگی علیه آنان و معرفی صاحبان این مکتب با لقب قدح آمیز «رافضی» به جای شیعی،(7) هیچ تأثیر مورد توجهی به جای نگذاشته است. گزارش دیدگاه های مختلف در تعریف اصطلاح «شیعه» نیز این مطلب را روشن تر خواهد کرد.

به هر حال، پژوهشگران در اینکه این اصطلاح با گذشت زمان بر دیگر کاربردهای لغوی آن غالب شد و نام عمومی پیروان و شیعیان امام علی علیه السلام قرار گرفت، اختلاف چندانی ندارند. اما هیچ یک از آن ها تصویر روشنی از زمان ظهور و بروز این اصطلاح برای این دسته ارائه نکرده اند. برخی با صرف نظر از کاربرد این واژه در سخنان پیامبر صلی الله علیه و آله برای پیروان حضرت علی علیه السلام ، گزارش منسوب به ابی مخنف را، که امام حسن بن علی علیه السلام به اهالی کوفه نوشته و آنان را شیعیان خطاب کرده، قدیمی ترین روایتی دانسته اند که در آن سخن از «شیعه» به معنای پیروان و یاران علی علیه السلام و اهل بیتش علیهم السلام آمده است.(8) برخی نیز نامه شیعیان کوفه در تسلیت شهادت امام حسن علیه السلام به برادرش امام حسین علیه السلام را به عنوان قدیمی ترین سند یاد کرده اند.(9)

البته این ابهام و دشواری در جست وجوهای تاریخی به معنای نادیده گرفتن روایات چندی که در آن ها از زبان پیامبر صلی الله علیه و آله سخن از حضرت علی علیه السلام و شیعه وی به میان آمده، نیست.(10) توجه به این روایات در جای خود به پژوهش های شیعه شناسی روشنایی بیشتری می دهد، اما نمی توان با عنایت به چنین احادیثی از وجود گروهی منسجم و عقیدتی با عنوان رسمی «شیعه» در زمان پیامبر صلی الله علیه و آله سخن به میان آورد، به علاوه اینکه در مجادلات سیاسی مذهبی دهه های نخست نیز از استناد و استشهاد به این احادیث شاهدی یافت نشد.



نوشته شده توسط :محسن
دوشنبه 24 آبان 1389-09:32 ب.ظ
نظرات() 

online canadian pharmacy
شنبه 31 شهریور 1397 02:11 ب.ظ

Thank you. Quite a lot of stuff.

drugs for sale in mexico canadian medications buy viagra usa canada medication pharmacy canadian online pharmacies reviews canadian pharmacies that are legit buy viagrow pro buy vistagra usa canada online pharmacies reviews trusted pharmacy canada scam
viagravonline.com
پنجشنبه 15 شهریور 1397 12:46 ق.ظ

You made your stand extremely well!.
cialis flussig cialis cuantos mg hay cialis italia gratis i recommend cialis generico cialis super acti buy name brand cialis on line cialis 5 mg effetti collateral cialis coupons cialis sans ordonnance cialis online napol
getting viagra online
سه شنبه 13 شهریور 1397 02:24 ق.ظ

Great write ups. Thanks!
purchase viagra buy viagra online without prescription with overnight delivery rx online viagra generic sildenafil uk sildenafil online uk viagra buy where to buy viagra in malaysia do you need a prescription to buy viagra how old to buy viagra buy viagra usa online
Cialis generic
دوشنبه 12 شهریور 1397 06:52 ب.ظ

Kudos. Very good information!
cialis uk next day cialis generic availability cialis sicuro in linea generic cialis pill online walgreens price for cialis how does cialis work opinioni cialis generico order a sample of cialis cialis super kamagra online prescriptions cialis
http://cialisiv.com/
یکشنبه 11 شهریور 1397 11:38 ق.ظ

Whoa a good deal of valuable advice.
what is cialis purchasing cialis on the internet enter site natural cialis cialis 5 mg effetti collateral viagra vs cialis cialis side effects cialis venta a domicilio side effects for cialis generic cialis pro acheter cialis meilleur pri
http://viabiovit.com/indian-viagra-online.html
سه شنبه 23 مرداد 1397 02:35 ق.ظ

Thanks, I appreciate it!
is it legal to buy viagra viagra 100mg discount viagra buy without prescription online viagra pills buy viagra online without prescription with overnight delivery age to buy viagra where to buy viagra uk where can i buy cheap viagra online price of viagra tablets
http://cialisonla.com/
یکشنبه 21 مرداد 1397 08:19 ب.ظ

Regards. An abundance of advice.

generic cialis levitra cialis generico en mexico cialis with 2 days delivery buy online cialis 5mg cialis generico cialis tadalafil how do cialis pills work cialis e hiv fast cialis online cialis reviews
Cialis canada
دوشنبه 7 خرداد 1397 01:37 ق.ظ

Good content, Thanks.
prices on cialis 10 mg ou acheter du cialis pas cher cialis daily reviews tadalafil generic cialis canada on line viagra vs cialis vs levitra cialis patentablauf in deutschland cialis for bph costo in farmacia cialis generic cialis at walmart
Online cialis
جمعه 7 اردیبهشت 1397 06:10 ب.ظ

Thank you, A lot of stuff!

click here to buy cialis cialis 5 mg non 5 mg cialis generici only best offers 100mg cialis interactions for cialis cialis alternative tarif cialis france deutschland cialis online sialis 5 mg cialis pharmacie en ligne
Viagra coupon
سه شنبه 4 اردیبهشت 1397 01:51 ق.ظ

This is nicely put. !
order viagra online with prescription buy viagra without a prescription rx online viagra buying cheap viagra buy cheap viagra online with prescription cheap sildenafil uk buy genuine viagra online buy viagra with no prescription buy viagra without prescription buy viagra no prescription uk
Buy generic cialis
جمعه 17 فروردین 1397 05:48 ب.ظ

Helpful data. Thanks.
cialis 5 mg sublingual cialis online how do cialis pills work precios de cialis generico cialis 10 doctissimo cialis free trial achat cialis en suisse cialis taglich cialis 5 mg effetti collateral cialis generic
Cialis online
جمعه 3 فروردین 1397 01:12 ب.ظ

Truly loads of fantastic data!
cialis preise schweiz dosagem ideal cialis online prescriptions cialis cialis 5 mg schweiz cialis sale online cialis for sale cialis 10mg prix pharmaci purchasing cialis on the internet generic cialis at walmart fast cialis online
Cialisalags
یکشنبه 27 اسفند 1396 08:37 ب.ظ

You said it nicely.!
buy cialis uk no prescription cialis para que sirve sublingual cialis online generic cialis review uk tadalafil 5mg overnight cialis tadalafil cialis pills boards cialis online holland viagra cialis levitra cialis 200 dollar savings card
How do I stretch my Achilles tendon?
دوشنبه 16 مرداد 1396 08:05 ب.ظ
Why people still use to read news papers when in this technological world all is presented on web?
http://maniegalaz.wordpress.com
شنبه 14 مرداد 1396 04:54 ب.ظ
Hi there, I enjoy reading all of your article.
I like to write a little comment to support you.
Harriet
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 02:57 ق.ظ
I'm pretty pleased to discover this page. I need to to thank you for your time for this wonderful read!!
I definitely savored every little bit of it and i also have you book-marked to look at new things in your web site.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر