تبلیغات
بررسی قران - سیری در تاریخ وهابیان
درباره وبلاگ

آرشیو

طبقه بندی

آخرین پستها

پیوندها

صفحات جانبی

نویسندگان

ابر برچسبها

نظرسنجی

آمار وبلاگ

Admin Logo
themebox

free counters

سیری در تاریخ وهابیان

حرکت وهابیها به سوی مکه(1217)

سعود با سرعت زیاد رو به سوی حجاز نهاد و با ابن شکبان ویارانش در راه ملاقات نموده آنان را نیز با خود برگردانید وقتی که به «العییناء»(قریه ای که در سه منزلی مکه واقع است)رسیدند، مردم مکه و زائران خانه خدا که از رسیدن وهابیها مطلع شدند، سخت به وحشت افتادند به خصوص این که از اوضاع دلخراش مردم طائف مطلع گشتند. در میان حجاج آن سال سلطان بن سعید،امام مسقط، نقیب مکلی و امیر حجاج شامی عبدالله پاشا و سرپرست زائران مصری، عثمان بیک قرجی و به همراه آنان سپاهیان زیادی حضور داشتند.

روز ترویه شایع گردید که سعود در صحرای عرفه فرود آمده است،مردم از شنیدن این خبر خیلی ترسیدند ولی طولی نکشید که این خبر تکذیب شد، اتفاقا سعود آن سال در موقع مراسم حج نیامده بود. زیرا که آن سال حجاج به قدری زیاد بود که سابقه نداشت.

سیری در تاریخ وهابیان

منابع مقاله:

فصلنامه مکتب اسلام، شماره 7، ؛


حرکت وهابیها به سوی مکه(1217)

سعود با سرعت زیاد رو به سوی حجاز نهاد و با ابن شکبان ویارانش در راه ملاقات نموده آنان را نیز با خود برگردانید وقتی که به «العییناء»(قریه ای که در سه منزلی مکه واقع است)رسیدند، مردم مکه و زائران خانه خدا که از رسیدن وهابیها مطلع شدند، سخت به وحشت افتادند به خصوص این که از اوضاع دلخراش مردم طائف مطلع گشتند. در میان حجاج آن سال سلطان بن سعید،امام مسقط، نقیب مکلی و امیر حجاج شامی عبدالله پاشا و سرپرست زائران مصری، عثمان بیک قرجی و به همراه آنان سپاهیان زیادی حضور داشتند.

روز ترویه شایع گردید که سعود در صحرای عرفه فرود آمده است،مردم از شنیدن این خبر خیلی ترسیدند ولی طولی نکشید که این خبر تکذیب شد، اتفاقا سعود آن سال در موقع مراسم حج نیامده بود. زیرا که آن سال حجاج به قدری زیاد بود که سابقه نداشت.

پس از پایان مراسم حج شخصی از طرف شریف امیر مکه اعلان کرد که مردم برای جهاد با وهابیها آماده شوند، شریف پاشا والی جده باسپاهیانش حرکت کرد و سعود را به اندازه مسافت دو روز عقب راند.

شریف، امیران حج و سرپرستان زائران خانه خدا را گرد آورد و ازآنان خواست در جنگ با وهابیان با وی همراهی نمایند. آنان به بهانه این که آذوقه و وسائل کافی نداند، موافقت نکردند، شریف به طور مجانی برای آنها آذوقه و لوازم تعهد نمود بازنپذیرفتند. و گفتند به سعود نامه می نویسیم اگر برگشت که هیچ وگرنه با او می جنگیم. اتفاقا سعود در پاسخ آنها به تهدید متوسل شد، در این موقع میان خود آنان اختلاف افتاد، شریف دوباره ازآنها درخواست کرد که در جنگ با سعود وی را یاری نمایند ویادآور شد که جنگ با وی حفظ آبروی دولت است و گفت: من تمام نیازمندیهای شما را به عهده می گیرم، باز آنها بهانه آوردند ونپذیرفتند و کسی نزد سعود فرستادند، این بار سعود ضمن تهدیداخطار کرد که ظرف سه روز همه حجاج مکه را ترک کنند، آنان ازمکه حرکت کردند.

اشراف و بزرگان مکه دسته جمعی پیش امیر و سرپرست حجاج شامی رفتند و از وی خواستد ده روز دیگر در مکه توقف کند ولی او ازقبول این پیشنهاد خودداری کرد و در پنجم ماه محرم 1218 از مکه خارج شد و روز بعد نیز امیر الحاج مصری مکه را ترک گفت و شریف پاشا هم به سوی جده عزیمت کرد و چون شریف غالب تنها ماند، اوهم از ترس جان خود به جده عازم گردید و برادرش شریف معین رابه جای خود گذاشت (1).

جبرتی می گوید: شریف غالب از حاکم جده و از امیران حاج شامی ومصری درخواست کرد که چند روز دیگر در مکه بمانند، تا او اموال و دارائی خود را به جده منتقل سازد، آنان پس از دریافت مبلغی،پذیرفتند و دوازده روز در مکه ماندند و سپس خود وی نیز باهمراهی آنان مکه را ترک گفت، پس از آن که به دست خود خانه اش را آتش زد (2).

شریف عبدالمعین پس از رفتن برادرش، نامه ای به سعود نوشت وبرای مردم مکه امان خواست و خود وی اظهار طاعت و بندگی کرده واز وی تقاضای حکومت مکه را نمود و این نامه را بعضی از علمای مکه چون: شیخ محمد طاهر سنبل، شیخ عبالحفیظ عجمی، سید محمد بن محسن عطاس و سید میر غنی، پیش سعود بردند و با وی در«وادی السیل » در دو منزلی مکه ملاقات کردند، سعود در پاسخ آنان گفت: «انما جئتکم لتعبدوا الله وحده و تهدموا الاصنام ولا تشرکوا» «ما آمده ایم شما را به عبادت خدای یگانه دعوت کنیم و بتها را بشکنید و برای خدا شریک قرار ندهید».

یکی از علمای مکه گفت: به خدا سوگند ما جز خدا را نپرستیده ایم در این موقع سعود دست خود را جلو آورد و گفت: با شما پیمان می بندم بر دین خدا و رسولش و اینکه دوستان خدا را دوست بداریدو دشمنانش را دشمن و فرمان او را بشنوید و اطاعت کنیدنمایندگان مردم مکه بر این مضمون با او پیمان بستند. آنگاه سعود به نویسنده و منشی اش دستور داد که امان نامه ای برای مردم مکه بنویسد، این امان نامه در یک کاغذ کوچکی که از پنج انگشت تجاوز نمی کرد، چنین نوشت:

بسم الله الرحمن الرحیم من سعود بن عبدالعزیز، الی کافه اهل مکه و العلماء و الاغادات و قاضی السلطان السلام علی من اتبع الهدی. اما بعد: فانتم جیران الله و سکان حرمه آمنون باءمنه،انما ندعوگم لدین الله و رسوله (قل یا اهل ا لکتاب تعالوا الی کلمه سواء بیننا و بینکم الا نعبد الا الله و لا نشرک به شیئا ولا یتخذ بعضنا بعضا اربابا من دون الله فان تولوا فقولوا اشهدوابانا مسلمون) (3) فانتم فی وجه الله و وجه امیر المسلمین سعود بن عبدالعزیز و امیرگم عبدالمعین بن مساعد فاسمعوا له و اطیعواما اطاع الله والسلام » (4).

«به نام خداوند بخشاینده و مهربان. این نامه ای است از طرف سعود پسر عبدالعزیز به عموم اهل مکه و علما و بزرگان و قاضی سلطان. سلام بر کسی که پیرو راهنمائی خدا باشد (5) اما بعد: شماهمسایگان خدا و پناهندگان به او و ساکنان حرم وی هستید که به امان خدا در امانید، ما شما را به دین خدا و رسول او دعوت می کنیم ».

سعود در اینجا آیه ای از قرآن را که درباره اهل کتاب یهود ونصاری است، خطاب به اهل مکه ذکر کرده که مضمون آن چنین است:

«ای اهل کتاب بیایید به سخنی که ما و شما به آن اعتقادداریم، رو آوریم که به جز خدا را نپرستیم و برای او شریکی برنگزینیم و برخی از ما برخی دیگر را ارباب و صاحب خود نداند.

اگر از این سخن رو بگردانید بگوئید گواه باشید که مامسلمانیم ».

سپس سعود می گوید که: شما در راه خدا و در راه سعود، امیرمسلمانان، گام بردارید و امیر شما عبدالمعین بن مساعد است،سخن او را بشنوید و تا آنجا که او فرمان خدا را می برد، فرمانش را ببرید».

این نامه را مفتی مالکیها در مکه، شیخ حسین در هفتم محرم 1218پس از نماز جمعه برای مردم خواند.

روز هشتم محرم، سعود در حالی که لباس احرام پوشیده بود، واردمکه شد پس از سعی و طواف، در باغ شریف فرود آمد، در روز دوم ورود به مکه از طرف سعود اعلان شد که فردا ظهر با مردم مکه اجتماع خواهد کرد، مردم هم، ظهر همان روز جمع شدند سعود روی بلندی صفا قرار گرفت، در حالی که مفتی مکه در سمت راست و قاضی در طرف چپ وی ایستاده بودند، خطابه ای ایراد کرد و پس از حمد وثنای خدا، همان دعائی را خواند که پیامبر اکرم به هنگام فتح مکه خوانده بود، آنگاه سعود سکوتی کرده و بعد به سخنان خودچنین ادامه داد:

ای مردم مکه، شما همسایگان خدائید به امن او در امان هستید،شما ساکنان حرم او هستید، شما بدانید که شهر مکه مورد احترام است گیاه و علف آن چیده نمی شود، شکار در آن رم داده نمی شود ودرخت آن قطع نمی گردد، فقط ساعتی از یک روز حرمت آن دریده شد،ما از ضعیف ترین عرب بودیم وقتی که خدا خواست این دین(اسلام)غالب شود، ما عرب، مردم را به این دین دعوت می کردیم ولی مردم ما را مسخره می گردند و به همین خاطر با ما می چنگیدند، آنهاچهارپایان ما را از دست ما می گرفتند و ما دوباره آنها رامی خریدیم و ما مدام مردم را به اسلام فرامی خواندیم و همه قبائلی که به چشم می بینید و به گوش می شنوید، فقط با این شمشیراسلام آوردند آنگاه شمشیرش را به سوی کعبه بلند کرد.

من امسال قصد حمله به عراق داشتم وقتی که جریان طائف را شنیدم و دانستم که مسلمانان(وهابیها) با مردم طائف جنگیده اند، و روبه سوی شما آورده اند، تا با شما نیز جنگ کنند، از عربهای بادیه نشین برای شما ترسیدم، خدا را سپاس گویند که شما را به سوی اسلام رهنمون شد و از شرک نجاتتان داد! من شما را دعوت می کنم که تنها خدا را بپرستید و از شرکی که گرفتار آن بوده اید، دست بکشید، من از شما می خواهم با من بر دین خدا ورسولش بیعت کنید، دوست خدا را دوست و دشمن او را دشمن بداریدو در خوشی و ناخوشی مطیع فرمان او باشید...

آنگاه نشست، عبدالمعین سپس مفتی و قاضی و بقیه مردم با وی بیعت گردند، و گفت: بعد از نماز عصر بین رکن و مقام منتظر من باشید تا برای شما دین و شرایط اسلام را توضیح دهم. و دراجتماع دیگری، به مردم دستور داد، قبه هایی را که روی قبور بناشده بود، خراب کنند (6).

صبح روز نهم وهابیان، درحالی که جمع کثیری از مردم، بیل به دست همراهشان بودند، به خراب کردن قبور و گنبدها پرداختند،نخست گنبدهای قبرستان معلی را با خاک یکسان ساختند تعداد این گنبدها بسیار بود، سپس گنبد محل تولد پیامبر(ص) و جائی را که محل تولد ابوبکر و علی(ع) می دانستند و گنبد خدیجه کبری(س) وهمچنین قبه روی چاه زمزم و قبه های خانه کعبه و تمام بناهائی که بلند از کعبه بود، خراب کردند.

بعد از آن تمام جاهائی را که مزار صالحان در آنها قرار داشت،پیدا کردند و ویران ساختند وهابیان به هنگام ویران ساختن قبرها و گنبدها رجز می خواندند و طبل می نواختند و آوازمی خواندند و در ناسزاگفتن به ساختمانهای قبور مبالغه می گردند،در عرض دو سه روز تمام آثار را از بین بردند (7). عمر رضا کحاله می نویسد:

«در مکه بسیاری از آثار تاریخی وجود داشت از قبیل محل تولدپیامبر اکرم(ص) و خانه خدیجه کبری(س) و خانه ابوبکر و آثاردیگر که وهابیها این آثار را نیز ویران کردند (8).

ابن بشر گوید: که سعود، بیشتر از بیست روز در مکه ماند ویاران او (وبه تعبیر ابن بشر، مسلمین) متجاوز از ده روز ازاول صبح به ویران ساختن بناها و قبه های روی قبور و مشاهد،می پرداختند و با این عمل به خدای واحد تقرب می جستند تا همه آنها را با خاک یکسان کردند (9).

زینی دحلان گفته است: که وهابیان چهارده روز در مکه ماندند ودر این مدت مردم را توبه می دادند و به گمان خود، اسلام مردم راتجدید می گردند و از کارهایی که به اعتقاد ایشان شرک بود، ازقبیل توسل و زیارت قبور، منع می نمودند (10) سعود پس از دستورویرانی مقابر دستور دیگری صادر نمود، مبنی بر این که به استثناء نماز عشا، پیروان مذاهب اربعه، حق ندادند در یک زمان باهم، در مسجدالحرام نماز جماعت بپا دارند بلکه نماز صبح راشافعی، ظهر را مالکی، عصر را حنبلی، مغرب را حنفی بخواند ونماز عشاء را هر که بخواهد و نماز جمعه را مفتی مکه عبدالملک القلعی الحنفی بپا دارد (11).

و همچنین دستور داد کتاب «کشف الشبهات » محمد بن عبدالوهاب درمسجدالحرام تدریس شود و خواص و عوام در حلقه درس حاضر شوند (12).

سپس امیر وهابی نامه ای به «سلطان سلیم » نوشت و از فتح مکه به او خبر داد و از او خواست حکام دمشق و قاهره را وادارنماید که از این پس با محمل و طبل و نی و امثال اینها به مکه نیایند، زیرا این قبیل امور شرعی نیست (13).

بعد به امیرالحاج یمن نامه ای نوشت و اوراقی مشتمل بر عقایدخود برای او فرستاد وی در این نامه که جبرتی متن کامل آن راذکر کرده، به کسانی که به مردگان توجه می کنند و از ایشان حاجت می خواهند و برای قبور ذبح می کنند و به آنها استغاثه می نمایند،سخت حمله کرده است. و همچنین تعظیم قبور انبیا و اولیاء وساختن گنبد بر روی آنها و چراغ بر افروختن در کنار قبور وخادم برای قبر قرار دادن و اینگونه امور را به شدت انکار کرده است، ویران کردن گنبدهای روی قبور را هم واجب دانسته و گفته است که هرکس دعوت ما را نپذیرد با او جنگ می کنیم (14). سعودبرای دستگیری شریف غالب، به سوی جده حرکت کرد و نامه ای به مردم جده نوشت و از آنها خواست که از وی اطاعت کنند. مردم جده در پاسخ سعود نوشتند که ما رعیت شریف هستیم، اطاعت ما، بسته به اطاعت اوست و اگر از تو اطاعت کنیم آیا چیزی هم از مامی خواهی؟ او در پاسخ آنها پیام فرستاد آری دویست هزار ریال وشصت طاقه قماش به قیمت شش هزار ریال و به دنبال آن کس فرستادتا آنها را تحویل بگیرد. در همان موقع با سپاهیانش به جده رسید و آنجا را به محاصره انداخت ولی به علت این که جده دارای حصار استوار و وسائل دفاعی نیرومندی بود، نتوانست به آن دست یابد، شریف آماده دفاع شد و توپها و شمشیرها فراهم ساخت وسرانجام وهابیها شکست خوردند و عده زیادی از آن ها کشته شدند وهشت روز تمام ماندند ولی کاری از پیش نبردند، سعود به شدت ناراحت شده بود و به عثمان مضایفی دشنام می داد زیرا او بود که سعود را به جنگ با مردم جده وادارش کرد و بالاخره بدون آن که وارد مکه شوند، به سرزمین نجد برگشتند (15).

شریف غالب از غیبت سعود استفاده نمود به مکه بازگشت و بدون هیچ مزاحمت و مقاومتی از طرف برادرش عبدالمعین، آن شهر را به تصرف درآورد (16). ولی وهابیها به هیچ قیمت حاضر نبودند مکه رااز دست بدهند، شریف غالب نیز مانند سابق خواستار حکمرانی مکه بود. بدین جهت بار دیگر آتش جنگ میان آن دو شعله ور شد و تاسال 1220 ادامه داشت، لیکن میان آنها صلحی برقرار شد بدین منظور که وهابیان وارد مکه شوند. پس از اداء مناسک حج به بلادخود برگردند.

در محرم سال 1219 وهابیها با دوازده هزار جنگجو به عزم محاصره جده حرکت کردند شریف غالب باروی شهر مکه را محکم کرد چون می دانست که آنان شهر جده را نخواهند توانست بگشایند. ممکن است به مکه حمله کنند، لذا فرمان داد که همه مردم حرکت نمایند این بود مردم مکه از تمام طبقات با اسلحه های خود به «زاهر»آمدند و هفت روز در آنجا ماندند. اما وهابیها که شهر جده رابه محاصره داشتند، سه روز بیشتر نتوانستند بمانند آنها هر روزیکبار به شهر حمله می کردند ولی توپخانه شهر آنها را پراکنده می ساخت و عده ای کشته می دادند و به چادرهای خود باز می گشتند،آنقدر از آنها کشته شد که گودالها و جوی ها از لاشه مرده آنهاپر شد و حتی ده بیست نفر را در یکجا دفن می کردند وقتی این وضع را دیدند، از محاصره شهر دست کشیدند و رفتند و در مسیر راه به هر قبیله ای که می رسیدند می کشتند و اموالشان را غارت می کردند.

شریف سپاهی را از راه خشکی و سپاهی دیگر را از راه دریا به همراه ده کشتی بزرگ پر از آذوقه و سلاح از جمله توپهای بزرگ به دنبال وهابیها فرستاد، سپاه دریایی که به آنها رسید، آنهاهمگی بدون جنگ و خونریزی تسلیم شدند.و پس از سه روز چهار هزارنفر از وهابیها به آنها هجوم آوردند، جنگی سخت میان آنهادرگرفت و با هزیمت وهابیها پایان پذیرفت و بسیاری از آنهاکشته و زخمی شدند و درحالی که سرهای مرده های وهابیها روی نیزه ها بود، به مکه باز گشتند. در همان موقع طائف در تصرف وهابیها بود، شریف غالب، با سپاهی عظیم به سوی طائف حرکت کردو وهابیها را در طائف ده روز تمام به محاصره گرفت ولی کاری ازپیش نبرد به مکه باز گشت و آنگاه یکی از فرماندهان وهابی باسپاهی عظیم وارد «لیث » شد، شریف با سپاهیان خود به جنگ اوبیرون رفت و جنگی درگرفت که ابتدا پیروزی با شریف بود ولی بعدها وهابیها پیروز شدند و از طرفین حدود دو هزار نفر کشته شدند ولی بیشتر کشته شدگان از وهابیها بودند و سپس وهابیها بازشکست خوردند و سواران شریف باقی مانده های آنها را دنبال کردندو بعد به مکه مراجعت نمودند.

پی نوشتها:

1 تاریخ الجزیره العربیه 7 ص 376.

2 تاریخ جبرتی، به نقل کشف الارتیاب، ص 25.

3 سوره آل عمران: 64.

4 تاریخ الجزیره العربیه فی عصرالشیخ محمد..ص 377.

5 چون اهل مکه را مسلمان نمی دانست مستقیما سلام به آنهاننوشت.

6 تاریخ مکه، ج 2، ص 131 به بعد، سباعی.

7 کشف الارتیاب، ص 27.

8 جغرافیه شبه جزیره العرب، ص 161.

9 عنوان المجد فی تاریخ نجد، ج 1، ص 124.

10 فتنه الوهابیه، ص 72.

11 قبلا در هر یک از چهار رکن خانه کعبه، در یک وقت یکی ازمذاهب چهارگانه نماز جماعت برگزار می کردند(تاریخ الجزیره العربیه، ص 378).

12 تاریخ الجزیره العربیه، ص 378.

13 همان کتاب.

14 المختار من تاریخ الجبرتی، ص 533.

15 تاریخ الجزیره العربیه، ص 379.

16 همان مدرک و تاریخ مکه ج 2، ص 131 - 132.



نوشته شده توسط :محسن
سه شنبه 20 مهر 1389-10:10 ب.ظ
نظرات() 

zbaniellqkvpa
پنجشنبه 13 تیر 1398 11:35 ق.ظ
ipmyddvcrabg cialis best price [url=http://northwestpharmacyph.com/]cialis canada prescription[/url] taking viagra <a href="http://northwestpharmacyph.com/">cialis daily canada</a>
viagra without prescription
vfanielzpihpu
پنجشنبه 6 تیر 1398 02:57 ق.ظ
cdnmibyoqzcp over the counter viagra [url=http://canadaviagravccialis.com/]canadacialis[/url] generic viagra india <a href="http://northwestpharmacyc.com/">cialis from canadian pharmacys</a>
cialis on sale
یکشنبه 2 تیر 1398 09:25 ب.ظ

Good material. Regards!
when will generic cialis be available cialis baratos compran uk we use it 50 mg cialis dose cialis online deutschland generic cialis pro click here to buy cialis callus price cialis best cialis for bph generic cialis with dapoxetine
http://grovavat.strikingly.com/
شنبه 1 تیر 1398 01:35 ب.ظ

Nicely put, Many thanks!
chinese cialis 50 mg cialis italia gratis look here cialis cheap canada cialis bula how to buy cialis online usa cialis 5 mg schweiz we recommend cheapest cialis cheap cialis canadian cialis india cialis 100mg cost
prescription free cialis
جمعه 31 خرداد 1398 09:43 ب.ظ

Nicely put. Kudos.
cialis pills in singapore ou acheter du cialis pas cher cialis canadian drugs only best offers cialis use how much does a cialis cost cialis 30 day sample prix de cialis preis cialis 20mg schweiz cialis professional from usa cialis sicuro in linea
http://dafcaupo.strikingly.com/
جمعه 31 خرداد 1398 06:01 ق.ظ

You revealed that really well.
recommended site cialis kanada we recommend cialis info the best site cialis tablets are there generic cialis cialis 5 mg cialis side effects dangers cialis tablets for sale cialis 20mg preis cf generic cialis 20mg uk buying cialis on internet
Cialis online
پنجشنبه 30 خرداد 1398 12:44 ب.ظ

This is nicely expressed. .
if a woman takes a mans cialis cialis 05 cialis for bph click now buy cialis brand cialis generico en mexico side effects for cialis cialis 20 mg effectiveness cialis without a doctor's prescription generic cialis levitra canadian cialis
Cialis 20 mg
چهارشنبه 29 خرداد 1398 06:42 ب.ظ

Many thanks, I enjoy this!
buy cialis online nz price cialis per pill cialis dosage recommendations purchasing cialis on the internet how does cialis work prices for cialis 50mg cialis uk generic for cialis click now buy cialis brand cialis prezzo in linea basso
http://terbbider.strikingly.com/
چهارشنبه 29 خرداد 1398 02:30 ق.ظ

You said it adequately.!
brand cialis nl walgreens price for cialis cialis per paypa cialis vs viagra cuanto cuesta cialis yaho cialis daily new zealand trusted tabled cialis softabs trusted tabled cialis softabs cialis generic tadalafil buy cialis 50 mg soft tab
generic cialis 10mg
سه شنبه 28 خرداد 1398 03:52 ق.ظ

Kudos! Lots of info.

buy brand cialis cheap sialis buy cialis uk no prescription tesco price cialis cialis dosage amounts we choice free trial of cialis wow look it cialis mexico generic cialis 20mg tablets venta de cialis canada cuanto cuesta cialis yaho
http://daivamword.strikingly.com/
دوشنبه 27 خرداد 1398 01:01 ب.ظ

You actually explained that really well!
does cialis cause gout link for you cialis price enter site very cheap cialis cialis for bph cialis flussig cialis per paypa india cialis 100mg cost 200 cialis coupon cialis en 24 hora cialis generic availability
http://dvorinyp.strikingly.com/
یکشنبه 26 خرداد 1398 10:56 ب.ظ

You actually stated this exceptionally well!
buy name brand cialis on line cialis generico cialis professional yohimbe cost of cialis per pill cialis qualitat 40 mg cialis what if i take generic for cialis cialis sicuro in linea generic cialis levitra buy cialis online cheapest
http://tukata.strikingly.com/
یکشنبه 26 خرداد 1398 08:28 ق.ظ

Fantastic posts. Regards!
cialis generisches kanada cialis 5 mg schweiz click here take cialis cialis for sale south africa wow cialis 20 cialis 5 mg effetti collateral cialis ahumada buy cialis online cheapest cialis tablets australia cialis soft tabs for sale
http://prosidar.strikingly.com/
شنبه 25 خرداد 1398 07:00 ب.ظ

Seriously a lot of excellent data!
cialis prices preis cialis 20mg schweiz cialis 5mg billiger cialis free trial click here cialis daily uk cialis authentique suisse acheter du cialis a geneve cialis italia gratis get cheap cialis cialis 100 mg 30 tablet
http://bilpabit.strikingly.com/
شنبه 25 خرداد 1398 04:36 ق.ظ

Fine facts. Appreciate it.
estudios de cialis genricos cialis online deutschland bulk cialis prezzo cialis a buon mercato safe site to buy cialis online the best site cialis tablets generic cialis at walmart generic cialis in vietnam where cheapest cialis cialis manufacturer coupon
http://esimiz.strikingly.com/
جمعه 24 خرداد 1398 02:29 ب.ظ

Truly a good deal of valuable material!
cialis price thailand trusted tabled cialis softabs cialis authentique suisse price cialis per pill cialis wir preise purchasing cialis on the internet comprar cialis 10 espa241a weblink price cialis overnight cialis tadalafil cialis in sconto
cialis without a prescription
جمعه 24 خرداد 1398 12:07 ق.ظ

Regards. An abundance of facts!

click here take cialis cialis generico milano cialis dosage cost of cialis cvs cialis 5 mg scheda tecnica prices on cialis 10 mg cialis baratos compran uk overnight cialis tadalafil rx cialis para comprar cialis from canada
http://mosmotur.strikingly.com/
پنجشنبه 23 خرداد 1398 10:34 ق.ظ

Many thanks, I like this.
cialis per paypa order a sample of cialis cipla cialis online prezzo di cialis in bulgaria buy cialis sample pack how do cialis pills work cialis en mexico precio enter site 20 mg cialis cost when can i take another cialis cialis therapie
Buy cialis online
چهارشنبه 22 خرداد 1398 08:31 ب.ظ

With thanks. Good stuff!
cialis flussig cialis kaufen buy cialis online cheapest buy cialis cheap 10 mg cialis 10mg prix pharmaci recommended site cialis kanada acquistare cialis internet cialis canada cialis vs viagra order cialis from india
http://cialisvie.com/
شنبه 18 خرداد 1398 08:17 ق.ظ

Thanks! I value this.
the best site cialis tablets we like it cialis soft gel generic cialis 20mg uk cialis lilly tadalafi cialis prezzo al pubblico callus venta de cialis canada cialis en mexico precio buy cialis how to purchase cialis on line
http://canadianorderpharmacy.com/
شنبه 24 فروردین 1398 02:14 ق.ظ

With thanks! I enjoy this!
cialis canadian pharmacy online pharmacy canada buy vistagra online safe canadian cialis online pharmacies canada online pharmacy canadian prescription drugstore canadian pharmaceuticals reviews canadian medications online canadian pharmacies that are legit
buy cialis online
پنجشنبه 15 آذر 1397 01:51 ب.ظ

Whoa tons of superb info.
purchase once a day cialis cialis en 24 hora cialis diario compra cialis official site generic for cialis cialis tablets cialis cipla best buy click now buy cialis brand cialis generika in deutschland kaufen prices on cialis 10 mg
Buy cialis
چهارشنبه 14 آذر 1397 05:45 ب.ظ

Thanks! A good amount of forum posts.

cialis para que sirve cialis dosage recommendations cialis online holland buy name brand cialis on line precios cialis peru we like it safe cheap cialis precios de cialis generico cialis kaufen bankberweisung generic cialis review uk buying cialis in colombia
where to buy cialis online
چهارشنبه 14 آذر 1397 04:45 ق.ظ

Nicely put. Thank you!
order cialis from india cialis online holland callus cialis side effects generico cialis mexico click here to buy cialis trusted tabled cialis softabs we use it cialis online store ou trouver cialis sur le net cialis alternative
buy cheap cialis on line
سه شنبه 13 آذر 1397 05:35 ب.ظ

With thanks, I appreciate it.
cialis generisches kanada tesco price cialis cialis lowest price tadalafil 10 mg only now cialis 20 mg viagra vs cialis vs levitra cialis australian price generic cialis pill online cialis 10mg prix pharmaci bulk cialis
Cialis online
سه شنبه 13 آذر 1397 06:19 ق.ظ

This is nicely expressed! .
canadian discount cialis cialis y deporte cialis purchasing generic cialis pill online prices on cialis 10 mg cialis kaufen cialis reviews cialis free trial cialis online cialis generic availability
Online cialis
دوشنبه 12 آذر 1397 06:17 ب.ظ

Appreciate it. Loads of content.

enter site natural cialis look here cialis cheap canada we use it 50 mg cialis dose buying cialis overnight cialis online holland cialis online we like it cialis soft gel enter site 20 mg cialis cost trusted tabled cialis softabs comprar cialis 10 espa241a
Buy cialis online
دوشنبه 12 آذر 1397 06:00 ق.ظ

Beneficial knowledge. Thank you.
precios cialis peru venta de cialis canada price cialis best american pharmacy cialis precios cialis peru brand cialis nl tadalafil 20mg cialis super kamagra order a sample of cialis cialis online deutschland
buy tadalafil online
یکشنبه 11 آذر 1397 05:47 ب.ظ

Very good forum posts. Regards!
how does cialis work cialis online nederland cialis for daily use bulk cialis discount cialis order a sample of cialis side effects of cialis where to buy cialis in ontario cialis 5 mg para diabeticos cialis pills in singapore
buy generic cialis
یکشنبه 11 آذر 1397 05:34 ق.ظ

Cheers! A lot of forum posts!

acquisto online cialis dose size of cialis overnight cialis tadalafil precios cialis peru cialis efficacit cialis y deporte cialis kamagra levitra cialis coupons printable we choice free trial of cialis can i take cialis and ecstasy
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر






نمایش نظرات 1 تا 30