تبلیغات
بررسی قران - ریشه یابی رویکرد ظاهر گرایانه در فهم قرآن/قسمت چهارم/
درباره وبلاگ

آرشیو

طبقه بندی

آخرین پستها

پیوندها

صفحات جانبی

نویسندگان

ابر برچسبها

نظرسنجی

آمار وبلاگ

Admin Logo
themebox

free counters

ریشه یابی رویکرد ظاهر گرایانه در فهم قرآن/قسمت چهارم/

4. ریشه های محیطی

مروری بر تاریخ این حقیقت را به اثبات می رساند که محیط به طور کلی نقش عمده ای در عقل گرایی و عقل گریزی داشته است. نقش محیط می تواند از حیث فرهنگی، سیاسی و اجتماعی و اعم از آن ها باشد.

الف. محیط فرهنگی

آن گاه که قرآن در محیط ساده و به دور از علم و دانش آن روز عربستان نازل شد، لزوم بحث و جدال جدی درباره مفاهیم و آیات قرآن احساس نمی شد، اما با گذشت زمان به دلیل ویژگی های جدید جامعه اسلامی که پس از توسعه فتوحات و ورود علوم جدید به عالم اسلامی پدید آمده بود، دیگر سطحی نگری جواب گوی مسائل نبود. بنابراین، تحول از محیط ساده علمی به محیط پیچیده علمی مستلزم نوعی گرایش عمیق تر با نظر مقتضای زمان و مکان بود.اساسا یکی از عوامل تقسیم علمای پیشین به دو گروه «اهل حدیث» و «اهل رأی»، واکنش های محیطی بود که آن افکار را پدید آورد. مکتب اهل حدیث در مکه و مدینه به وجود آمد که ویژگی های خاص خود را داشت. از جمله این ویژگی ها می توان به وجود ثروتی عظیم از سنن و آثار و احکام رسول خدا و فتاوای صحابه، کم بودن وقایع و حوادث تازه در این سرزمین و تأثیر از گرایش اصحابی که از رأی و اجتهاد پروا داشتند اشاره کرد.(96)

4. ریشه های محیطی

 

مروری بر تاریخ این حقیقت را به اثبات می رساند که محیط به طور کلی نقش عمده ای در عقل گرایی و عقل گریزی داشته است. نقش محیط می تواند از حیث فرهنگی، سیاسی و اجتماعی و اعم از آن ها باشد.

 

الف. محیط فرهنگی

 

آن گاه که قرآن در محیط ساده و به دور از علم و دانش آن روز عربستان نازل شد، لزوم بحث و جدال جدی درباره مفاهیم و آیات قرآن احساس نمی شد، اما با گذشت زمان به دلیل ویژگی های جدید جامعه اسلامی که پس از توسعه فتوحات و ورود علوم جدید به عالم اسلامی پدید آمده بود، دیگر سطحی نگری جواب گوی مسائل نبود. بنابراین، تحول از محیط ساده علمی به محیط پیچیده علمی مستلزم نوعی گرایش عمیق تر با نظر مقتضای زمان و مکان بود.اساسا یکی از عوامل تقسیم علمای پیشین به دو گروه «اهل حدیث» و «اهل رأی»، واکنش های محیطی بود که آن افکار را پدید آورد. مکتب اهل حدیث در مکه و مدینه به وجود آمد که ویژگی های خاص خود را داشت. از جمله این ویژگی ها می توان به وجود ثروتی عظیم از سنن و آثار و احکام رسول خدا و فتاوای صحابه، کم بودن وقایع و حوادث تازه در این سرزمین و تأثیر از گرایش اصحابی که از رأی و اجتهاد پروا داشتند اشاره کرد.(96)اما مکتب اهل رأی در محیط عراق پدید آمد که ویژگی های آن درست نقطه مقابل منطقه حجاز بود. آن جا تمدن های کهن، فرهنگ های متفاوت و نظام تحول یافته ای برای زندگی وجود داشت و بیش تر رخدادها با وقایع حجاز، که رنگ بدویت داشت، متفاوت بود. از سوی دیگر، احادیثی که عراقیان در اختیار داشتند و از دیدگاه آنان می توانست مورد استناد قرار گیرد اندک بود؛ چرا که به دلیل انتشار احادیث جعلی، آنان بسیار محتاطانه عمل می کردند و از سوی دیگر، دانشمندان این منطقه متأثر از کسانی چون عبداللّه بن مسعود بودند که مشرب رأی و نظر را ترجیح می داد.(97)در دوره های بعد نیز تأثیرگذاری محیط فرهنگی بر شکل گیری ظاهرگرایی نمایان است. در پاسخ به این پرسش که چرا ابن تیمیه در دعوت خود در زمان خویش موفق نشد و تنها گروه معدودی از او پیروی کردند و چندان موجی در جهان اسلام پدید نیاورد، حال آن که بعدها شاگردش محمدبن عبدالوهاب در عصر خود آن را گسترش داد و تا حدود زیادی پیروز شد، باید گفت که پاسخ در تفاوت محیط علمی و فرهنگی آن دو نهفته است. ابن تیمیه بذر تفکر خود را در محیطی افشاند که مملو از دانشمندان اسلامی بود که هر یک به تنهایی می توانستند تبلیغ او را خنثی نمایند؛ چرا که شام و مصر در آن زمان از بزرگ ترین مراکز اسلامی بودند که محدثان، محققان و متکلمان بزرگی در آن جا می زیستند، ولی محمدبن عبدالوهاب در نجد و در میان اعراب بیابانگردی می زیست که از علم و دانش به دور بودند و کوچک ترین اطلاعی درباره شرک و توحید نداشتند و دربست در پرتو قدرت آل مسعود و در اختیار شیخ بودند.(98)

 ملاامین استرآبادی نیز کتاب الفواید المدینه را که اساس تفکر اوست در مدینه منوره، که از دیرباز مشرب حدیث و عقل گریزی در آن ریشه داشت، به نگارش در آورد.(99) بنابراین، محیط فرهنگی را به عنوان یکی از عوامل تأثیرگذار در شکل گیری این تفکر نمی توان نادیده گرفت.

 

ب. محیط اجتماعی و سیاسی

 

در بحث از نقش محیط اجتماعی و سیاسی، ویژگی های فکری حاکمان، جریانات و حوادث سیاسی و اجتماعی که در جوامع اسلامی رخ داده بررسی می گردد تا رابطه این عامل با ظاهر گرایی مشخص گردد.

 

عقل گرایی و عقل گریزی همواره تابعی از تفکر حاکمان مسلط بر جوامع اسلامی بوده است. حاکم آزاداندیش، علم پرور و عقل گرا درهای خردورزی و اندیشه محوری را می گشاید و حاکم متحجّر و جامد فکر، سخن هیچ مخالف فکری و سیاسی را برنمی تابد و از بیم آن که مبادا مخالفی به وجود آید فرصت تحرک اندیشه را می گیرد. ملاحظه تاریخ به روشنی این مسأله را به ثبوت می رساند. ابوبکر، عمر و عثمان با تأیید و تجویز سیاست منع نقل و تدوین حدیث، راه بحث و تعقل در سنت نبوی و آیات کریمه قرآن را در اهل سنت مسدود کردند و از یک سو، مایه پدید آمدن اجتهاد و رأیی بی پایه و منطق و مبتنی بر قیاس و استحسان گردیدند و از سوی دیگر، باعث شکل گیری گروه هایی گردیدند که هرگونه رأی و نظر در مسائل دینی را بدعت و حرام می شمردند.این در حالی است که اساس حکومت علی علیه السلام بر مناظره، مجادله و جدال احسن استوار بود.(100) در زمان خلفای بنی امیه نیز این مسأله قابل پی گیری است. خلفای بنی امیه عمدتا اهل منطق و استدلال و آزاداندیشی نبودند و اساسا این مفاهیم با بنیاد حکومتی آن ها سازگاری نداشت. از این رو، به نظریه جبر در خلافت متوسل شدند. این نظریه از عهد معاویة بن ابی سفیان و بعدها تا حکومت مروانیان مورد تأکید قرار گرفت.(101) اما "سلیمان" که از دیگر خلفای بنی امیه بود به دلیل آن که به سیاست نرمش و آشتی تمایل داشت، باعث نزدیکی دانشمندان و فقیهان شد و از اندیشه های آنان بهره گرفت.(102)

همچنین معتزله که در عقل گرایی شهره اند، در زمان حکومت بنی امیه روابط خوبی با آن ها نداشتند.(103) البته این امر طبیعی است و در اوایل حکومت عباسیان نیز وضع به همین منوال بوده است. در زمان هارون عباسی تحرکی برای معتزله وجود نداشت، اما در عصر مأمون که فردی درس خوانده، اهل منطق و تعقل بوده، ستاره اقبال معتزله درخشید(104) و این درخشش در زمان معتصم، واثق باللّه نیز ادامه داشت تا این که متوکل که ذاتا فردی بحث گریز بود، هر نوع جدال و بحثی را که سلاح برنده معتزله بود ممنوع کرد و بدین ترتیب، خورشید پرفروغ آنان رو به خاموشی گرایید.(105)

ظهور حرکت اخباریه را نیز نمی توان جدای از مسائل سیاسی و اجتماعی موجود در عصر صفوی در نظر گرفت، به گونه ای که بعضی معتقدند ظهور حرکت اخباریه در

معرفت » شماره 73 (صفحه 51)

حقیقت واکنش حرکت افراطی و اقدامات و عملکردهای مجتهدان بود که در مشرب اخباری گری تجلّی پیدا کرد.(106)در حرکت سلفیه و واپس گرایانه ای که در قرون اخیر تحت عنوان وهابیت شکل گرفته هم نمی توان نقش جهت گیری ها و حمایت های سیاسی را نادیده گرفت. محمدبن عبدالوهاب پیش از آن که دعوت خود را در «درعیه» با موفقیت منتشر کند، در «عینیه» و «حریمله» شکست خورد، لیکن با حمایت های مالی امیر درعیه محمدبن مسعود و با قدرت نظامی وی توانست دعوت خود را منتشر کند و تا به امروز این رابطه حمایتی با وهابیان همچنان در شعاع گسترده ای محفوظ است.(107) بنابراین، تأثیر گسترده محیط اجتماعی و سیاسی بر مسأله عقل گریزی و ظاهرگرایی، که به تبع آن در مسأله تفسیر قرآن نیز نمود می کند، به طور خلاصه مشخص شد.

 

··· پی نوشت ها

 

96 مصطفی ابراهیم الزمی، خاستگاه های اختلاف در فقه مذاهب، ترجمه حسین صابری، 1375، انتشارات آستان قدس رضوی، ص 417418 / موسوعة طبقات الفقهاء، مقدمه القسم الثانی، ص 5152.

 

97 همان، ص 419 / موسوعة طبقات الفقهاء، مقدمه القسم الثانی، ص 5152.

 

98 فرهنگ عقاید و مذاهب اسلامی، ج 3، ص 6667.

 

99 الفواید المدنیه، ص 1213 / موسوعة طبقات الفقهاء، مقدمه القسم الثانی، ص 389.

 

100 مجادلات ایشان با خوارج، خطبه ها و سخنرانی هایی که پر از دلیل و احتجاج با مردم در زمینه های سیاسی و دینی است، فرستادن ابن عباس برای محاجه با خوارج و توصیه بر این که با سنت با ایشان محاجه کند، دلیل بر آزاداندیشی آن بزرگوار است.

 

101 حسین عطوان، فرقه های اسلامی در سرزمین شام در عصر اموی، ترجمه حمیدرضا شیخی، بنیاد پژوهش های آستان قدس رضوی، 1371، ص 228.

 

102 همان، ص 317 328.

 

103 از خلفای بنی امیه، یزیدبن ولیدبن عبدالملک (م 126) و مروان بن محمدبن مروان (م 132) به معتزله تمایل نشان دادند. بنگرید: فرهنگ عقاید و مذاهب اسلامی، ج 4، ص 222.

 

104 همان، ج 4، ص 222 223.

 

105 همان، ج 4، ص 234 236.

 

106 علی حسین الجابری، الفکر السلفی عندالشیعه الاثنا عشریه، ص 255 259 و 272 279.

 

107 فرهنگ عقاید و مذاهب اسلامی، ج 3، ص 56 57. 



نوشته شده توسط :محسن
دوشنبه 5 مهر 1389-10:23 ب.ظ
نظرات() 

buy cialis online us pharmacy
جمعه 16 آذر 1397 01:24 ب.ظ

Amazing a good deal of amazing info.
cialis authentique suisse cialis online napol cialis preise schweiz cipla cialis online recommended site cialis kanada fast cialis online generic cialis pill online cialis online deutschland cialis official site buy cialis online nz
buy cialis germany
پنجشنبه 15 آذر 1397 06:13 ب.ظ

With thanks! Good stuff!
buy cialis uk no prescription ou trouver cialis sur le net cialis 5 mg para diabeticos overnight cialis tadalafil cialis daily cialis generic cialis 100mg suppliers dose size of cialis buy cialis online legal generic cialis review uk
Buy cialis
چهارشنبه 14 آذر 1397 10:34 ب.ظ

Amazing quite a lot of terrific tips.
viagra vs cialis vs levitra cialis rezeptfrei the best site cialis tablets cialis prezzo in linea basso prices for cialis 50mg click here cialis daily uk cialis alternative cialis for sale in europa cialis flussig prezzo di cialis in bulgaria
Cialis prices
چهارشنبه 14 آذر 1397 07:27 ق.ظ

This is nicely put. !
cialis name brand cheap cuanto cuesta cialis yaho cialis generico online preis cialis 20mg schweiz cialis coupons printable order a sample of cialis cialis 20 mg how does cialis work generic cialis cialis for daily use
Cialis generic
سه شنبه 13 آذر 1397 07:58 ب.ظ

You actually said this really well!
tarif cialis france american pharmacy cialis cialis 10mg prix pharmaci cialis taglich cialis generic cialis generico cialis qualitat cialis 20 mg effectiveness compare prices cialis uk generic cialis review uk
Buy cialis
سه شنبه 13 آذر 1397 09:01 ق.ظ

Cheers. Quite a lot of information!

cialis without a doctor's prescription cialis sicuro in linea cialis 100 mg 30 tablet cialis online napol preis cialis 20mg schweiz legalidad de comprar cialis cialis 20 mg acheter du cialis a geneve il cialis quanto costa we recommend cheapest cialis
Buy cialis
دوشنبه 12 آذر 1397 09:08 ب.ظ

Nicely put. Appreciate it.
cialis sale online estudios de cialis genricos how does cialis work cialis pills boards we choice free trial of cialis compare prices cialis uk cialis en 24 hora cost of cialis per pill generic low dose cialis cialis for sale
buy cheap cialis coupon
دوشنبه 12 آذر 1397 08:35 ق.ظ

Very good forum posts. Regards.
enter site very cheap cialis tadalafil 20 mg cialis arginine interactio costo in farmacia cialis tarif cialis france enter site natural cialis cialis cuantos mg hay click here take cialis achat cialis en itali cialis generic tadalafil buy
buy cialis without a doctor's prescription
یکشنبه 11 آذر 1397 08:39 ب.ظ

You definitely made your point.
cialis 20 mg cialis 5 mg para diabeticos buy cialis online precios cialis peru buy cialis cialis reviews link for you cialis price cialis 30 day sample cialis online napol comprar cialis navarr
Cialis pills
یکشنبه 11 آذر 1397 08:00 ق.ظ

You actually reported this really well.
buy cialis online nz enter site 20 mg cialis cost tesco price cialis cialis australia org cialis prezzo in linea basso cialis alternative cialis 100 mg 30 tablet enter site 20 mg cialis cost cialis en 24 hora best generic drugs cialis
buy cheap cialis in canada
شنبه 10 آذر 1397 08:50 ب.ظ

Wonderful write ups. Kudos!
cialis generic availability rezeptfrei cialis apotheke where do you buy cialis cialis 20 mg cost cialis lilly tadalafi tesco price cialis compare prices cialis uk try it no rx cialis how to buy cialis online usa cialis bula
Online cialis
شنبه 10 آذر 1397 07:43 ق.ظ

Incredible a good deal of fantastic info.
cialis prezzo di mercato cialis canada on line are there generic cialis free cialis cialis pills click here cialis daily uk cialis dosage recommendations link for you cialis price estudios de cialis genricos cialis preise schweiz
Cialis online
جمعه 9 آذر 1397 08:23 ب.ظ

Thank you. Lots of advice.

american pharmacy cialis cialis coupons printable comprar cialis 10 espa241a buy cialis online nz venta de cialis canada cialis super acti cialis online link for you cialis price buying cialis on internet where do you buy cialis
Cialis prices
جمعه 9 آذر 1397 08:32 ق.ظ

Thanks. Loads of data.

cialis 10 doctissimo no prescription cialis cheap buy cialis effetti del cialis precios cialis peru cialis canada on line canadian discount cialis 200 cialis coupon cialis 30 day sample cialis ahumada
buy cheap cialis no prescription
پنجشنبه 8 آذر 1397 09:27 ب.ظ

Fantastic info. Regards.
cialis price thailand calis cialis preise schweiz only best offers 100mg cialis viagra or cialis cialis coupon can i take cialis and ecstasy cialis sale online we use it cialis online store cialis coupon
buy cialis pills
پنجشنبه 8 آذر 1397 09:52 ق.ظ

You made your point!
where do you buy cialis cialis soft tabs for sale if a woman takes a mans cialis cialis tablets australia buy brand cialis cheap wow cialis 20 cialis from canada tadalafil 10 mg warnings for cialis cialis vs viagra
Buy generic cialis
چهارشنبه 7 آذر 1397 09:06 ب.ظ

With thanks! I value it.
cialis 200 dollar savings card only here cialis pills cialis price in bangalore cialis 100mg suppliers cialis 20mg preis cf cialis 10 doctissimo buying cialis on internet cialis canada on line we choice cialis pfizer india cialis uk
buy tadalafil online
چهارشنبه 7 آذر 1397 09:18 ق.ظ

Thanks. Plenty of postings!

cialis pills boards venta de cialis canada comprar cialis navarr prix de cialis precios de cialis generico trusted tabled cialis softabs cialis sale online buy cialis sample pack cialis side effects tadalafil generic
buy cialis usa
چهارشنبه 11 مهر 1397 01:22 ب.ظ

You actually stated it effectively!
precios cialis peru online prescriptions cialis cialis canada on line cialis tablets for sale buy cialis online legal low cost cialis 20mg cialis 5 mg effetti collateral cialis generique 5 mg cialis dosage recommendations prescription doctor cialis
buy cialis online
دوشنبه 9 مهر 1397 11:02 ق.ظ

You revealed this exceptionally well!
canada discount drugs cialis cialis 5 mg para diabeticos cialis official site purchase once a day cialis generic cialis pill online cialis great britain how to buy cialis online usa cialis qualitat how do cialis pills work i recommend cialis generico
http://eddrugsgeneric.com/
دوشنبه 12 شهریور 1397 01:31 ب.ظ

This is nicely expressed! .
how to buy cialis online usa how does cialis work cialis per paypa purchasing cialis on the internet costo in farmacia cialis cialis venta a domicilio cialis generika in deutschland kaufen venta de cialis canada cialis lilly tadalafi side effects for cialis
http://cialisda.com/
یکشنبه 11 شهریور 1397 09:04 ب.ظ

Great forum posts. Regards!
price cialis best cialis for daily use we use it 50 mg cialis dose cialis 30 day sample cialis 30 day trial coupon click here cialis daily uk online cialis click here cialis daily uk no prescription cialis cheap how much does a cialis cost
Online cialis
پنجشنبه 20 اردیبهشت 1397 05:58 ب.ظ

Great info, Thanks.
buy cialis cheap 10 mg cialis alternative online prescriptions cialis sublingual cialis online cialis purchasing cialis uk cialis lowest price cialis para que sirve where do you buy cialis how to buy cialis online usa
Viagra coupon
چهارشنبه 5 اردیبهشت 1397 10:10 ب.ظ

With thanks, Great stuff!
buy cheapest viagra online buying viagra without prescription viagra for sale buy viagra cheap online generic viagra online uk buy real viagra buy viagra online buy cheap viagra online uk online buy viagra can i buy viagra online
Buy cialis
جمعه 3 فروردین 1397 01:35 ق.ظ

This is nicely expressed. !
how to buy cialis online usa tesco price cialis no prescription cialis cheap acheter cialis meilleur pri generico cialis mexico cialis baratos compran uk prescription doctor cialis buy cialis online cialis for sale what is cialis
feet problems
شنبه 25 شهریور 1396 10:27 ق.ظ
This info is worth everyone's attention. Where
can I find out more?
What causes painful Achilles tendon?
جمعه 10 شهریور 1396 11:54 ق.ظ
Usually I do not read post on blogs, however I would like to say that this write-up very compelled
me to take a look at and do so! Your writing taste has been surprised me.
Thanks, quite nice article.
Roman
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 07:52 ق.ظ
Admiring the time and energy you put into your website and detailed information you offer.
It's good to come across a blog every once in a while that
isn't the same outdated rehashed information. Great read!
I've saved your site and I'm adding your RSS
feeds to my Google account.
BHW
جمعه 25 فروردین 1396 10:02 ب.ظ
Hey! I know this is kind of off-topic but I needed to ask.
Does managing a well-established blog like yours take a massive amount work?
I am brand new to blogging but I do write in my journal on a daily basis.
I'd like to start a blog so I can easily share my experience
and feelings online. Please let me know if you have any suggestions or tips for new aspiring blog
owners. Appreciate it!
حقیقت وهابیت
سه شنبه 6 مهر 1389 11:34 ق.ظ
دلا یاران سه قسم اند گر بدانی زبانی اند و نانی انـد و جـانی به نـانی نان بده از در برانـش تو نیـکی کن یه یاران زبـانی ولیـکن یـار جـانی را نگهدار به پـایش جـان بده تا می توانی
سلام از اینکه کماکان به ما لطف دارید ممنونم
مدتی تبلیغ بودم نتونستم بروز بشم هم اکنون با مطالب زیر بروزم ومنتظر قدوم با صفا و پرمهرتان
نقش وهابیت در قران سوزی
جدیدترین جنایات یمن و عربستان علیه شیعیان الحوثی (دل نازک ها نبینن
لعن علنی خلفا مانع شیعه شدن جوانان اهل‌سنت!
شیعیان در نگاه وهابیان
وهابیت:ازدواج موقت صحابه پیغمبر (ص)حرام "ازدواج روزانه و تابستانی با دختران سوری و .... حلال+عکس
داستان منشاء اختلافات شیعه با اهل سنت و وهابیان
یا حق
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر






نمایش نظرات 1 تا 30