تبلیغات
بررسی قران - ریشه یابی رویکرد ظاهر گرایانه در فهم قرآن/قسمت چهارم/
درباره وبلاگ

آرشیو

طبقه بندی

آخرین پستها

پیوندها

صفحات جانبی

نویسندگان

ابر برچسبها

نظرسنجی

آمار وبلاگ

Admin Logo
themebox

free counters

ریشه یابی رویکرد ظاهر گرایانه در فهم قرآن/قسمت چهارم/

4. ریشه های محیطی

مروری بر تاریخ این حقیقت را به اثبات می رساند که محیط به طور کلی نقش عمده ای در عقل گرایی و عقل گریزی داشته است. نقش محیط می تواند از حیث فرهنگی، سیاسی و اجتماعی و اعم از آن ها باشد.

الف. محیط فرهنگی

آن گاه که قرآن در محیط ساده و به دور از علم و دانش آن روز عربستان نازل شد، لزوم بحث و جدال جدی درباره مفاهیم و آیات قرآن احساس نمی شد، اما با گذشت زمان به دلیل ویژگی های جدید جامعه اسلامی که پس از توسعه فتوحات و ورود علوم جدید به عالم اسلامی پدید آمده بود، دیگر سطحی نگری جواب گوی مسائل نبود. بنابراین، تحول از محیط ساده علمی به محیط پیچیده علمی مستلزم نوعی گرایش عمیق تر با نظر مقتضای زمان و مکان بود.اساسا یکی از عوامل تقسیم علمای پیشین به دو گروه «اهل حدیث» و «اهل رأی»، واکنش های محیطی بود که آن افکار را پدید آورد. مکتب اهل حدیث در مکه و مدینه به وجود آمد که ویژگی های خاص خود را داشت. از جمله این ویژگی ها می توان به وجود ثروتی عظیم از سنن و آثار و احکام رسول خدا و فتاوای صحابه، کم بودن وقایع و حوادث تازه در این سرزمین و تأثیر از گرایش اصحابی که از رأی و اجتهاد پروا داشتند اشاره کرد.(96)

4. ریشه های محیطی

 

مروری بر تاریخ این حقیقت را به اثبات می رساند که محیط به طور کلی نقش عمده ای در عقل گرایی و عقل گریزی داشته است. نقش محیط می تواند از حیث فرهنگی، سیاسی و اجتماعی و اعم از آن ها باشد.

 

الف. محیط فرهنگی

 

آن گاه که قرآن در محیط ساده و به دور از علم و دانش آن روز عربستان نازل شد، لزوم بحث و جدال جدی درباره مفاهیم و آیات قرآن احساس نمی شد، اما با گذشت زمان به دلیل ویژگی های جدید جامعه اسلامی که پس از توسعه فتوحات و ورود علوم جدید به عالم اسلامی پدید آمده بود، دیگر سطحی نگری جواب گوی مسائل نبود. بنابراین، تحول از محیط ساده علمی به محیط پیچیده علمی مستلزم نوعی گرایش عمیق تر با نظر مقتضای زمان و مکان بود.اساسا یکی از عوامل تقسیم علمای پیشین به دو گروه «اهل حدیث» و «اهل رأی»، واکنش های محیطی بود که آن افکار را پدید آورد. مکتب اهل حدیث در مکه و مدینه به وجود آمد که ویژگی های خاص خود را داشت. از جمله این ویژگی ها می توان به وجود ثروتی عظیم از سنن و آثار و احکام رسول خدا و فتاوای صحابه، کم بودن وقایع و حوادث تازه در این سرزمین و تأثیر از گرایش اصحابی که از رأی و اجتهاد پروا داشتند اشاره کرد.(96)اما مکتب اهل رأی در محیط عراق پدید آمد که ویژگی های آن درست نقطه مقابل منطقه حجاز بود. آن جا تمدن های کهن، فرهنگ های متفاوت و نظام تحول یافته ای برای زندگی وجود داشت و بیش تر رخدادها با وقایع حجاز، که رنگ بدویت داشت، متفاوت بود. از سوی دیگر، احادیثی که عراقیان در اختیار داشتند و از دیدگاه آنان می توانست مورد استناد قرار گیرد اندک بود؛ چرا که به دلیل انتشار احادیث جعلی، آنان بسیار محتاطانه عمل می کردند و از سوی دیگر، دانشمندان این منطقه متأثر از کسانی چون عبداللّه بن مسعود بودند که مشرب رأی و نظر را ترجیح می داد.(97)در دوره های بعد نیز تأثیرگذاری محیط فرهنگی بر شکل گیری ظاهرگرایی نمایان است. در پاسخ به این پرسش که چرا ابن تیمیه در دعوت خود در زمان خویش موفق نشد و تنها گروه معدودی از او پیروی کردند و چندان موجی در جهان اسلام پدید نیاورد، حال آن که بعدها شاگردش محمدبن عبدالوهاب در عصر خود آن را گسترش داد و تا حدود زیادی پیروز شد، باید گفت که پاسخ در تفاوت محیط علمی و فرهنگی آن دو نهفته است. ابن تیمیه بذر تفکر خود را در محیطی افشاند که مملو از دانشمندان اسلامی بود که هر یک به تنهایی می توانستند تبلیغ او را خنثی نمایند؛ چرا که شام و مصر در آن زمان از بزرگ ترین مراکز اسلامی بودند که محدثان، محققان و متکلمان بزرگی در آن جا می زیستند، ولی محمدبن عبدالوهاب در نجد و در میان اعراب بیابانگردی می زیست که از علم و دانش به دور بودند و کوچک ترین اطلاعی درباره شرک و توحید نداشتند و دربست در پرتو قدرت آل مسعود و در اختیار شیخ بودند.(98)

 ملاامین استرآبادی نیز کتاب الفواید المدینه را که اساس تفکر اوست در مدینه منوره، که از دیرباز مشرب حدیث و عقل گریزی در آن ریشه داشت، به نگارش در آورد.(99) بنابراین، محیط فرهنگی را به عنوان یکی از عوامل تأثیرگذار در شکل گیری این تفکر نمی توان نادیده گرفت.

 

ب. محیط اجتماعی و سیاسی

 

در بحث از نقش محیط اجتماعی و سیاسی، ویژگی های فکری حاکمان، جریانات و حوادث سیاسی و اجتماعی که در جوامع اسلامی رخ داده بررسی می گردد تا رابطه این عامل با ظاهر گرایی مشخص گردد.

 

عقل گرایی و عقل گریزی همواره تابعی از تفکر حاکمان مسلط بر جوامع اسلامی بوده است. حاکم آزاداندیش، علم پرور و عقل گرا درهای خردورزی و اندیشه محوری را می گشاید و حاکم متحجّر و جامد فکر، سخن هیچ مخالف فکری و سیاسی را برنمی تابد و از بیم آن که مبادا مخالفی به وجود آید فرصت تحرک اندیشه را می گیرد. ملاحظه تاریخ به روشنی این مسأله را به ثبوت می رساند. ابوبکر، عمر و عثمان با تأیید و تجویز سیاست منع نقل و تدوین حدیث، راه بحث و تعقل در سنت نبوی و آیات کریمه قرآن را در اهل سنت مسدود کردند و از یک سو، مایه پدید آمدن اجتهاد و رأیی بی پایه و منطق و مبتنی بر قیاس و استحسان گردیدند و از سوی دیگر، باعث شکل گیری گروه هایی گردیدند که هرگونه رأی و نظر در مسائل دینی را بدعت و حرام می شمردند.این در حالی است که اساس حکومت علی علیه السلام بر مناظره، مجادله و جدال احسن استوار بود.(100) در زمان خلفای بنی امیه نیز این مسأله قابل پی گیری است. خلفای بنی امیه عمدتا اهل منطق و استدلال و آزاداندیشی نبودند و اساسا این مفاهیم با بنیاد حکومتی آن ها سازگاری نداشت. از این رو، به نظریه جبر در خلافت متوسل شدند. این نظریه از عهد معاویة بن ابی سفیان و بعدها تا حکومت مروانیان مورد تأکید قرار گرفت.(101) اما "سلیمان" که از دیگر خلفای بنی امیه بود به دلیل آن که به سیاست نرمش و آشتی تمایل داشت، باعث نزدیکی دانشمندان و فقیهان شد و از اندیشه های آنان بهره گرفت.(102)

همچنین معتزله که در عقل گرایی شهره اند، در زمان حکومت بنی امیه روابط خوبی با آن ها نداشتند.(103) البته این امر طبیعی است و در اوایل حکومت عباسیان نیز وضع به همین منوال بوده است. در زمان هارون عباسی تحرکی برای معتزله وجود نداشت، اما در عصر مأمون که فردی درس خوانده، اهل منطق و تعقل بوده، ستاره اقبال معتزله درخشید(104) و این درخشش در زمان معتصم، واثق باللّه نیز ادامه داشت تا این که متوکل که ذاتا فردی بحث گریز بود، هر نوع جدال و بحثی را که سلاح برنده معتزله بود ممنوع کرد و بدین ترتیب، خورشید پرفروغ آنان رو به خاموشی گرایید.(105)

ظهور حرکت اخباریه را نیز نمی توان جدای از مسائل سیاسی و اجتماعی موجود در عصر صفوی در نظر گرفت، به گونه ای که بعضی معتقدند ظهور حرکت اخباریه در

معرفت » شماره 73 (صفحه 51)

حقیقت واکنش حرکت افراطی و اقدامات و عملکردهای مجتهدان بود که در مشرب اخباری گری تجلّی پیدا کرد.(106)در حرکت سلفیه و واپس گرایانه ای که در قرون اخیر تحت عنوان وهابیت شکل گرفته هم نمی توان نقش جهت گیری ها و حمایت های سیاسی را نادیده گرفت. محمدبن عبدالوهاب پیش از آن که دعوت خود را در «درعیه» با موفقیت منتشر کند، در «عینیه» و «حریمله» شکست خورد، لیکن با حمایت های مالی امیر درعیه محمدبن مسعود و با قدرت نظامی وی توانست دعوت خود را منتشر کند و تا به امروز این رابطه حمایتی با وهابیان همچنان در شعاع گسترده ای محفوظ است.(107) بنابراین، تأثیر گسترده محیط اجتماعی و سیاسی بر مسأله عقل گریزی و ظاهرگرایی، که به تبع آن در مسأله تفسیر قرآن نیز نمود می کند، به طور خلاصه مشخص شد.

 

··· پی نوشت ها

 

96 مصطفی ابراهیم الزمی، خاستگاه های اختلاف در فقه مذاهب، ترجمه حسین صابری، 1375، انتشارات آستان قدس رضوی، ص 417418 / موسوعة طبقات الفقهاء، مقدمه القسم الثانی، ص 5152.

 

97 همان، ص 419 / موسوعة طبقات الفقهاء، مقدمه القسم الثانی، ص 5152.

 

98 فرهنگ عقاید و مذاهب اسلامی، ج 3، ص 6667.

 

99 الفواید المدنیه، ص 1213 / موسوعة طبقات الفقهاء، مقدمه القسم الثانی، ص 389.

 

100 مجادلات ایشان با خوارج، خطبه ها و سخنرانی هایی که پر از دلیل و احتجاج با مردم در زمینه های سیاسی و دینی است، فرستادن ابن عباس برای محاجه با خوارج و توصیه بر این که با سنت با ایشان محاجه کند، دلیل بر آزاداندیشی آن بزرگوار است.

 

101 حسین عطوان، فرقه های اسلامی در سرزمین شام در عصر اموی، ترجمه حمیدرضا شیخی، بنیاد پژوهش های آستان قدس رضوی، 1371، ص 228.

 

102 همان، ص 317 328.

 

103 از خلفای بنی امیه، یزیدبن ولیدبن عبدالملک (م 126) و مروان بن محمدبن مروان (م 132) به معتزله تمایل نشان دادند. بنگرید: فرهنگ عقاید و مذاهب اسلامی، ج 4، ص 222.

 

104 همان، ج 4، ص 222 223.

 

105 همان، ج 4، ص 234 236.

 

106 علی حسین الجابری، الفکر السلفی عندالشیعه الاثنا عشریه، ص 255 259 و 272 279.

 

107 فرهنگ عقاید و مذاهب اسلامی، ج 3، ص 56 57. 



نوشته شده توسط :محسن
دوشنبه 5 مهر 1389-10:23 ب.ظ
نظرات() 

حقیقت وهابیت
سه شنبه 6 مهر 1389 11:34 ق.ظ
دلا یاران سه قسم اند گر بدانی زبانی اند و نانی انـد و جـانی به نـانی نان بده از در برانـش تو نیـکی کن یه یاران زبـانی ولیـکن یـار جـانی را نگهدار به پـایش جـان بده تا می توانی
سلام از اینکه کماکان به ما لطف دارید ممنونم
مدتی تبلیغ بودم نتونستم بروز بشم هم اکنون با مطالب زیر بروزم ومنتظر قدوم با صفا و پرمهرتان
نقش وهابیت در قران سوزی
جدیدترین جنایات یمن و عربستان علیه شیعیان الحوثی (دل نازک ها نبینن
لعن علنی خلفا مانع شیعه شدن جوانان اهل‌سنت!
شیعیان در نگاه وهابیان
وهابیت:ازدواج موقت صحابه پیغمبر (ص)حرام "ازدواج روزانه و تابستانی با دختران سوری و .... حلال+عکس
داستان منشاء اختلافات شیعه با اهل سنت و وهابیان
یا حق
پایگاه شیعه شناسی فائزون - دعوتنامه
دوشنبه 5 مهر 1389 11:53 ب.ظ
«موقع الصوفیة»، یك سایت ضد وهابی از اهل سنّت


» «موقع الصوفیة» یكی از سایتهای صوفیة اهل سنّت می باشد كه بر ضد وهابیت كار می كند.

» برخی از عناوین این سایت: «حقیقة محمد ابن عبدالوهاب»، «تعرف على الوهابیة»، «الرد على تدلیس الوهابیة»، «أقوال العلماء فی الوهابیة»، «أبحاث ومقالات عن الوهابیة»، «هؤلاء تركوا الوهابیة»، «الرد على الشبهات العقائدیة»، «مناظرات مع الفرقة الوهابیة»، «مكتبة الرد على الوهابیة».

» نزدیك 200كتاب ضد وهابی در بخش كتابخانه این سایت گذاشته شده است كه فایل word آن قابل دانلود می باشد.

» آدرس این سایت:

http://.....org

آدرس آن در پایگاه شیعه شناسی فائزون قابل دیدن است..

پایگاه شیعه شناسی فائزون
faezoon20.mihanblog.com
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر