تبلیغات
بررسی قران - عقیده مسلمانان در مسئله تحریف قرآن
درباره وبلاگ

آرشیو

طبقه بندی

آخرین پستها

پیوندها

صفحات جانبی

نویسندگان

ابر برچسبها

نظرسنجی

آمار وبلاگ

Admin Logo
themebox

free counters

عقیده مسلمانان در مسئله تحریف قرآن

ادامه مطلب قبلی که قولش را داده بودم:

معروف و مشهور در میان مسلمانان این است كه تحریف به معناى اخیر كه در فصل پیش توضیح داده شد یعنى تحریف به معناى كم شدن قسمتى از آیات قرآن هرگز رخ نداده است. قرآنى كه فعلاً در دست مسلمین است، عیناً همان قرآن است كه بر پیامبر (ص) نازل شده است. عده زیادى از علما و دانشمندان بر این واقعیت تصریح نكرده‏اند، مانند پیشواى محدثین شیخ صدوق ره كه عدم تحریف را جزو عقاید امامیه مى‏داند و مانند شیخ الطائفه ابوجعفر طوسى كه در اول تفسیر خود تبیان به صراحت بر این مطلب تأكید مى‏كند و این نظریه را از استاد خود سید مرتضى علم الهدى نیز نقل مى‏كند و آن گاه دلیل او را كه در این مورد بهترین و محكم‏ترین دلایل مى‏باشد، بازگو مى‏كند.

باز از كسانى كه تحریف به معناى تنقیص را در قرآن نمى‏پذیرند، مفسر معروف طبرسى است كه در مقدمه تفسیر خود مجمع البیان به رد آن صراحت دارد. باز از منكرین تحریف، شیخ الفقها شیخ جعفر است كه در كشف الغطا بر عدم تحریف در قرآن ادعاى اجماع مى‏نماید و از آنهاست علامه بزرگ شهشهانى كه در كتاب خود عروة الوثقى قول به عدم تحریف را به اكثریت قاطع مجتهدین نسبت مى‏دهد و باز از آنهاست، محدث مشهور، مرحوم ملامحسن فیض در وافى و علم الیقین (4) و مجاهد بزرگ و قهرمان علم و دانش شیخ محمد جواد بلاغى در مقدمه تفسیر خود آلاءالرحمن.

عده‏اى از علما نیز عقیده عدم تحریف را به اكثر دانشمندان بزرگ نسبت داده‏اند، مانند شیخ بزرگوار شیخ مفید و جامع علوم مختلف مرحوم شیخ بهایى و محقق دانشمند قاضى نوراللَّه شوشترى. و مى‏توان گفت كه: تمام دانشمندان و علماى شیعه كه درباره امامت كتابى تألیف نموده، به مطاعن خلفا وارد شده‏اند؛ همان نظریه و عقیده به عدم تحریف را داشته‏اند زیرا در طعن و ایراد بر خلفا، به سوزاندن قرآن‏هاى موجود در آن عصر كه به وسیله خلیفه سوم انجام گرفت و اعمالى مانند آن استناد كرده‏اند ولى از مسئله تحریف هرگز اسم و سخنى به میان نیاورده‏اند، در صورتى كه اگر تحریف واقع مى‏شد، بیشتر از سوزاندن قرآن‏ها عامل طعن و انتقاد بود و مطرح مى‏شد.

عقیده مسلمانان در مسئله تحریف قرآن

معروف و مشهور در میان مسلمانان این است كه تحریف به معناى اخیر كه در فصل پیش توضیح داده شد یعنى تحریف به معناى كم شدن قسمتى از آیات قرآن هرگز رخ نداده است. قرآنى كه فعلاً در دست مسلمین است، عیناً همان قرآن است كه بر پیامبر (ص) نازل شده است. عده زیادى از علما و دانشمندان بر این واقعیت تصریح نكرده‏اند، مانند پیشواى محدثین شیخ صدوق ره كه عدم تحریف را جزو عقاید امامیه مى‏داند و مانند شیخ الطائفه ابوجعفر طوسى كه در اول تفسیر خود تبیان به صراحت بر این مطلب تأكید مى‏كند و این نظریه را از استاد خود سید مرتضى علم الهدى نیز نقل مى‏كند و آن گاه دلیل او را كه در این مورد بهترین و محكم‏ترین دلایل مى‏باشد، بازگو مى‏كند.

باز از كسانى كه تحریف به معناى تنقیص را در قرآن نمى‏پذیرند، مفسر معروف طبرسى است كه در مقدمه تفسیر خود مجمع البیان به رد آن صراحت دارد. باز از منكرین تحریف، شیخ الفقها شیخ جعفر است كه در كشف الغطا بر عدم تحریف در قرآن ادعاى اجماع مى‏نماید و از آنهاست علامه بزرگ شهشهانى كه در كتاب خود عروة الوثقى قول به عدم تحریف را به اكثریت قاطع مجتهدین نسبت مى‏دهد و باز از آنهاست، محدث مشهور، مرحوم ملامحسن فیض در وافى و علم الیقین (4) و مجاهد بزرگ و قهرمان علم و دانش شیخ محمد جواد بلاغى در مقدمه تفسیر خود آلاءالرحمن.

عده‏اى از علما نیز عقیده عدم تحریف را به اكثر دانشمندان بزرگ نسبت داده‏اند، مانند شیخ بزرگوار شیخ مفید و جامع علوم مختلف مرحوم شیخ بهایى و محقق دانشمند قاضى نوراللَّه شوشترى. و مى‏توان گفت كه: تمام دانشمندان و علماى شیعه كه درباره امامت كتابى تألیف نموده، به مطاعن خلفا وارد شده‏اند؛ همان نظریه و عقیده به عدم تحریف را داشته‏اند زیرا در طعن و ایراد بر خلفا، به سوزاندن قرآن‏هاى موجود در آن عصر كه به وسیله خلیفه سوم انجام گرفت و اعمالى مانند آن استناد كرده‏اند ولى از مسئله تحریف هرگز اسم و سخنى به میان نیاورده‏اند، در صورتى كه اگر تحریف واقع مى‏شد، بیشتر از سوزاندن قرآن‏ها عامل طعن و انتقاد بود و مطرح مى‏شد.

خلاصه این كه:

نظریه مشهور در میان دانشمندان و محققین شیعه، همان نظریه عدم تحریف است بلكه این نظریه مورد اتفاق در میان آنان مى‏باشد تنها افراد معدودى از محدثین شیعه و عده‏اى نیز از علماى اهل سنت نظریه وقوع تحریف را پذیرفته‏اند. رافعى در این باره مى‏گوید: عده‏اى از علماى «كلام» كه رأى و ابتكارى از خود نداشته و به جز ظن و حدس دانشى نیندوخته‏اند و به جز راه جدال و لجاجت روشى در پیش نگرفته‏اند، قائل به تحریف مى‏باشند و با طرح مطالب واهى از پیش خودشان در جمع آورى و تدوین قرآن، به حذف شدن بخشى از آیات قرآن، تفوّه مى‏كنند. (5)

مرحوم طبرسى در مجمع البیان قول به تحریف را به حشویّه و افراد بى‏اطلاع و ظاهر بین اهل سنت نسبت داده است. مؤلف:درفصل‏آینده روشن خواهد شد كه عقیده به نسخ تلاوت عیناً همان عقیده به تحریف مى‏باشد.

در این صورت اعتقاد به نسخ در تلاوت كه در میان علماى اهل سنت مشهور است، مستلزم مشهور بودن اعتقاد به تحریف نیز در میان آنان خواهد بود نه در میان شیعه!

نسخ تلاوت در قرآن

اكثر علماى اهل سنت معتقدند كه بخشى از آیات، در قرآن ضبط نشده و از قرائت ساقط شده است و این گونه آیات را نسخ شده مى‏نامند. بنابراین، تلاوت قسمتى از آیات قرآن نسخ شده است و اینان روایاتى را كه دلالت مى‏كند: «در عصر پیامبر قرآن دیگرى بود»، به همان گفتار و پندارشان شاهد و گواه مى‏گیرند، این است كه بر خود لازم مى‏دانیم در این جا قسمتى از این روایت‏ها را مورد بحث و بررسى قرار دهیم و صحت و سقم آنها را روشن سازیم، چه آن كه پذیرفتن این روایات كه دلالت بر نسخ تلاوت مى‏كنند، مستلزم پذیرفتن مسئله تحریف است.

اما روایات نسخ تلاوت

1ـ ابن عباس نقل نموده است كه عمر در بالاى منبر گفت: خداوند، محمد (ص) را به حق فرستاد و بر وى كتابى نازل نمود و از آیاتى كه خداوند نازل نمود، آیه رجم است كه ما آن را خواندیم و فهمیدیم و بر طبق همان بود كه رسول خدا زنا كننده را سنگسار نمود و بعد از وى ما نیز همین روش را پیش كشیدیم ولى مى‏ترسم كه دورانى بر این امت بگذرد كه گوینده‏اى بگوید: به خدا سوگند! آیه رجم را در قرآن پیدا نمى‏كنم و به وسیله ترك نمودن حكمى كه خدا فرستاده است، به ضلالت بیفتند. عمر آن گاه گفت: آرى، حكم رجم در كتاب خدا براى هر مرد و زنى كه با داشتن همسر زنا كند، ثابت است و از آیاتى كه ما در قرآن مى‏خواندیم، این آیه بود «لا ترغبوا عن آبائكم فانه كفر بكم ان ترغبوا عن آبائكم» (6) یا بدین صورت بود كه: «ان كفروا بكم ان ترغبو عن آبائكم» (7)

سیوطى مى‏گوید: ابن اشته در كتاب المصاحف از لیث بن سعد چنین آورده است: اول كسى كه قرآن را جمع‏آورى نمود، ابوبكر بود و زید براى وى نوشت: عمر نیز آیه رجم را آورد تا در قرآن ضبط شود ولى چون تنها بود، شاهد و گواهى بر آیه بودن آن نداشت، زید نپذیرفت و ضبطش نكرد. (8) مؤلف: آیه رجمى كه از عمر وارد گردید و از وى پذیرفته نشد، به چند صورت نقل شده است: یكى این كه «اذا زنى‏الشیخ و الشیخة فارجمو هما البتّة نكالاً من اللَّه و اللَّه عزیز حكیم.» (9) و دیگرى این كه «الشیخ و الشیخة فارجموهما البتّة بما قضیا من اللّذّه» و صورت سوم این كه «انّ الشیخ و الشیخة اذا زنیا فارجموها البتّة»

به هر صورت در قرآنى كه فعلاً در دسترس مسلمانان است، آیه‏اى كه حكم رجم از آن استفاده شود، وجود ندارد و اگر این روایت صحیح باشد، لابد آیه رجم از قرآن ساقط شده است.

2ـ طبرانى به سند موثق و مورد اعتماد از عمر بن خطاب نقل نموده كه قرآن داراى یك میلیون و بیست و هفت هزار حرف است. (10) در حالى كه قرآن موجود به یك سوم آن هم نمى‏رسد و بنابراین روایت، بیش از دو ثلث قرآن از بین رفته است.

3ـ باز ابن عباس از عمر نقل مى‏كند كه خداوند، محمد (ص) را مبعوث كرد و با وى كتابى فرستاد كه آیه رجم جزء آیات آن بود و طبق مضمون همان آیه رسول خدا زنا كننده را سنگسار نمود و ما نیز بعد از وى به همین روش عمل كردیم، سپس عمر گفت: ما در قرآن این آیه را مى‏خواندیم «و لا ترغبوا عن آبائكم فانه كفر بكم» «ان كفراً بكم ان ترغبوا عن آبائكم». (11)

4ـ نافع نقل مى‏كند كه ابن عمر مى‏گفت: حتماً از شماها كسانى خواهند گفت كه من همه قرآن را فرا گرفته‏ام ولى او چه مى‏داند كه همه قرآن كدام است زیرا قسمت زیادى از قرآن از بین رفته است، این است كه باید بگوید: من از قرآن آن چه را كه در ظاهر وجود دارد، فرا گرفته‏ام. (12)

5ـ عروة بن زبیر از عایشه نقل مى‏كند كه او مى‏گفت: در دوران رسول خدا (ص) سوره احزاب دویست آیه خوانده مى‏شد ولى چون عثمان قرآن‏ها را نوشت از آن سوره به جز آن چه فعلاً موجود است، به دست ما نیامد. (13)

6ـ حمیده دختر ابو یونس نقل مى‏كند كه: پدرم هشتاد سال داشت، این آیه را از مصحف عایشه براى من چنین خواند: «انّ اللَّه و ملائكته یصلّون على النبى یا ایّها الذین آمنوا صلوا علیه و سلموا تسلیما و على الّذین یصلون الصّفوف الاول» حمیده مى‏گوید: این جریان در وقتى بود كه هنوز عثمان قرآن‏ها را تغییر نداده بود. (14)

7ـ ابوحرب بن اسود از پدرش نقل مى‏كند كه ابوموسى اشعرى از قراء بصره دعوت نمود، سیصد نفر كه همه قاریان قرآن بودند، در نزد وى حاضر گشتند، ابوموسى خطاب به آنان چنین گفت: شما مردان نیك و قاریان اهل بصره هستید، قرآن بخوانید و آرزوها را طولانى نكنید تا قلب شما را قساوت فرا نگیرد! چنان كه امت‏هاى گذشته در اثر آرزوهاى دور و دراز كه در دل‏هایشان جا داده بودند، به بیمارى قساوت قلب مبتلا شدند، آن گاه گفت: ما در قرآن سوره‏اى مى‏خواندیم كه از نظر طولانى بودن و شدت لحن آیاتش، مانند سروه برائت مى‏دانستیم و من آن سوره را فراموش كرده‏ام، به جز این كه خداوند مى‏فرماید: «لو كان لابن آدم و ادیان من مال لا بتغى وادیاً ثالثاً و لا یملا جوف ابن الاالتّراب» (15) باز سوره‏اى را در قرآن مى‏خواندیم كه شبیه یكى از «مسبحات» بود و آن را نیز فراموش كرده‏ام و تنها این آیه را به یاد دارم: «یا ایّها الذّین آمنوا لم تقولون ما لا تفعلون فتكتب شهادة فى اعناقكم فتسألون عنها یوم القیامة» (16)

8 ـ زر مى‏گوید: ابى بن كعب به من گفت: زر! سوره احزاب را چند آیه مى‏دانى؟ گفتم: هفتاد و سه آیه، گفت: نه، بلكه این سوره مانند بقره یا بیشتر از آن بود. (17)

9ـ ابن ابى داود و ابن انبارى از ابن شهاب نقل مى‏كنند كه وى گفت: به ما رسیده است كه قرآن بیشتر از آن چه در دست ماست، نازل شده بود ولى علما و قاریان كه حافظ قرآن بودند، در جنگ یمامه كشته شدند و در نتیجه قسمت زیادى از قرآن كه نوشته نشده بود، به دست ما نرسید. (18)

10ـ عمر از عایشه نقل مى‏كند كه وى مى‏گفت: این آیه جزء آیات دیگر قرآن بود: «عشر رضعات معلومات یحرمن» (19) سپس این آیه را با آیه «خمس معلومات» نسخ شد و هر دو آیه حتى بعد از درگذشت رسول خدا (ص) نیز تا مدتى در كنار سایر آیات قرآن خوانده مى‏شد. (20)

11ـ مسوربن مخرمة نقل مى‏كند كه عمر بن عبدالرحمان بن عوف گفت: آیا تو نیز آیه «ان جاهدوا كما جاهدتم اوّل مرّة» (21) را در قرآن پیدا نمى‏كنى همان طور كه ما پیدا نمى‏كنیم؟! عبدالرحمان در پاسخ عمر گفت: این آیه نیز مانند آیات دیگرى از بین رفته است. (22)

12ـ ابوسفیان كلاعى مى‏گوید: مسلمة بن مخلد انصارى روزى به آنان گفت: از آن دو آیه‏اى كه جزء قرآن بوده ولى در قرآن ضبط نشده است، به من خبر بدهید! هیچ یك از آنان حتى ابوالكنود سهد بن مالك نیز در كه در میان آنها بود، نتوانست آن دو آیه را بخواند، ابن مسلمة این دو آیه را خواند: «انّ الذّین آمنوا و هاجروا و جاهدوا فى سبیل‏اللَّه باموالهم و انفسهم الا ابشروا انتم المفلحون. و الذّین آووهم و نصروهم و جادلوا عنهم القوم الذین غصب اللَّه علیهم اولئك لا تعلم نفس ما اخفى لهم من قرّة اعین جزاء بما كانوا یعملون» (23)

و باز با اسنادى چند آمده است كه دو سوره به نام سوره «خلع» و سوره «حفد» در مصحف ابن عباس و ابى بن كعب وجود داشته كه از آیات آن دو سوره است: «اللهم انا نستعینك و نستغفرك و نثنّى علیك و لا نكفرك و نخلع و نترك من یعجزك. اللّهّم ایّاك نعبد و لك نصلّى و نسجد و الیك نسعى و نحفد نرجو رحمتك و نخشى عذابك انّ عذابك بالكافرین ملحق» (24)

این بود قسمتى از روایاتى كه با آنها به نسخ تلاوت پاره‏اى از آیات قرآن استدلال شده است. در این مورد روایات دیگرى وجود دارد كه آوردن همه آنها لزومى ندارد. پاسخ: نسخ تلاوت قسمتى از آیات قرآن و اسقاط آن از قرائت عیناً همان تحریف و تنقیص قرآن مى‏باشد، همان طور كه تحریف قرآن مورد قبول نبود، نسخ تلاوت نیز خالى از اشكال نیست زیرا این نسخ یا به وسیله خود پیامبر (ص) بوده است و یا به وسیله افرادى كه بعد از وى زعامت و ریاست مسلمانان را به دست گرفتند.

نظریه اول:

یعنى وقوع نسخ از خود پیامبر (ص) محتاج به دلیل و گواه قطعى است و با این روایات متزلزل نمى‏توان آن را اثبات نمود زیرا به عقیده تمام دانشمندان، قرآن با خبر واحد قابل نسخ نیست و عده‏اى از آنان در كتب اصول و كتب دیگر بر این مطلب تصریح نموده‏اند. (25) بلكه به عقیده گروهى از علما مانند شافعى و پیروان وى و آنان كه از ظاهر قرآن پیروى مى‏كنند، نسخ قرآن با سنت و اخبار قطعى نیز جایز نمى‏باشد و بنا به نقلى، احمد بن حنبل نیز بر همین عقیده بوده است و گروهى دیگر، گرچه نسخ قرآن را با اخبار متواتر و یقین آور جایز مى‏دانند ولى مى‏گویند چنین جریانى به وقوع نپیوسته است. (26) با این حال و با در نظر گرفتن نظریات دانشمندان، چگونه مى‏توان با چنین روایاتى كه مجموع آنها خبر واحد مى‏باشد، وقوع نسخ را به خود پیامبر (ص) نسبت داد؟ علاوه بر این نسبت نسخ به خود پیامبر با مضمون روایات دیگر مخالف است كه آنها مى‏گویند، اسقاط پاره‏اى از آیات بعد از پیامبر واقع شده است.

نظریه دوم:

اما نظریه دوم یعنى عقیده به نسخ تلاوت به این معنى كه بعد از پیامبر به وسیله حاكمان و حكومت‏هاى وقت، تلاوت بعضى از آیات قرآن تحریف شده، این همان عقیده به تحریف قرآن است كه هر كس به این معنا معتقد باشد، در واقع به تحریف قرآن معتقد است، بنابراین اكثر علماى اهل سنت كه به نسخ تلاوت معتقدند، بدون توجه مسئله تحریف را نیز پذیرفته‏اند. روى همین اصل مى‏توان گفت كه گروه كثیرى از علماى اهل سنت به تحریف قرآن معتقد مى‏باشند، زیرا آنها به نسخ تلاوت آیات قرآن معتقد هستند، اعم از این كه حكم آن آیه‏ها نیز نسخ شود یا نشود. چنان كه عده‏اى از علما و اصولیین اهل سنت در این حكم تردید كرده‏اند كه: آیا شخص جنب مى‏تواند آیاتى را كه تلاوت آنها نسخ شده است، بخواند یا نه و آیا شخص بدون وضو مى‏تواند به آن آیات دست بزند یا نه و عده‏اى از آنها در این باره حكم قطعى داده‏اند كه قرائت و لمس نمودن آیات نسخ شده، براى این افراد جایز نیست. این نیز گواه دیگرى است بر این كه آنان به نسخ قسمتى از آیات قرآن و در نتیجه به تحریف قرآن معتقدند. آرى، تنها عده‏اى از معتزلى‏ها به عدم نسخ تلاوت قائل شده و آن را مردود دانسته‏اند. (27)

با این توضیح و بیان: روشن شد كه بیشتر علماى اهل سنت به واسطه عقیده به نسخ تلاوت، تحریف را نیز پذیرفته‏اند. ولى جاى تعجب این است كه یك عده از علماى اهل نست چنین نسبت را مردود و علماى خودشان را از این عقیده تبرئه كرده‏اند. حتى آلوسى مرحوم طبرسى را كه قول به تحریف را تنها به حشویه نسبت داده است تكذیب مى‏كند و مى‏گوید: هیچ یك از علماى اهل سنت عقیده به تحریف نداشته است.

اعجاب انگیزتر این كه: او عقیده به تحریف را به علما و دانشمندان شیعه نسبت مى‏دهد و مى‏گوید: از ظاهر گفتار علماى شیعه، عقیده به تحریف استفاده مى‏شود تا آن جا كه طبرسى مجبور شده به مقام دفاع از آنان بیاید. عقیده فاسدشان را پرده‏پوشى كند. (28) در صورتى كه ما قبلاً روشن ساختیم كه علما و محققین شیعه تحریف قرآن را شدیداً انكار مى‏كنند و عدم تحریف در میان آنان از مسائلى است كه مورد اتفاق و اتحاد علماى شیعه مى‏باشد، حتى خود طبرسى رأى و استدلال سید مرتضى را كه با بهترین و محكم‏ترین دلیل، نظریه تحریف را رد مى‏كند، در كتاب خود مفصلاً نقل كرده است. (29)



نوشته شده توسط :محسن
یکشنبه 1 اسفند 1389-02:37 ق.ظ
نظرات() 

dranielbisuka
پنجشنبه 13 تیر 1398 10:03 ق.ظ
rvotqvieyovu viagra tablets [url=http://northwestpharmacyph.com/]free viagra[/url] viagra ingredients <a href="http://northwestpharmacyph.com/">order cialis from canada</a>
viagra generic online
호스트알바
چهارشنبه 12 تیر 1398 11:13 ق.ظ
most recommended blog
http://vegelow.strikingly.com/
دوشنبه 3 تیر 1398 06:11 ق.ظ

Amazing a good deal of terrific tips!
cheap cialis cialis therapie generic cialis 20mg tablets side effects for cialis cialis generika in deutschland kaufen achat cialis en suisse 200 cialis coupon tadalafil 20 mg cialis generika in deutschland kaufen cialis 5 mg
http://risesugg.strikingly.com/
یکشنبه 2 تیر 1398 02:12 ب.ظ

Many thanks, Fantastic stuff.
canada discount drugs cialis viagra vs cialis vs levitra cialis name brand cheap generic cialis at walmart prix de cialis look here cialis order on line cialis 20 mg cut in half safe site to buy cialis online cialis cost cialis pas cher paris
http://stonmakua.strikingly.com/
شنبه 1 تیر 1398 11:29 ب.ظ

This is nicely said. .
buy original cialis cialis professional yohimbe dose size of cialis effetti del cialis generic for cialis cipla cialis online india cialis 100mg cost canadian cialis cialis 30 day sample how much does a cialis cost
http://clobappo.strikingly.com/
شنبه 1 تیر 1398 06:46 ق.ظ

This is nicely put. !
we recommend cheapest cialis tadalafilo buying cialis on internet cialis name brand cheap buy cialis online legal canadian cialis prix de cialis we choice free trial of cialis cialis cuantos mg hay buy brand cialis cheap
http://dilancia.strikingly.com/
جمعه 31 خرداد 1398 02:43 ب.ظ

Cheers! A lot of posts.

cialis for sale south africa buying cialis on internet achat cialis en itali free cialis click here cialis daily uk cialis tablets australia usa cialis online dosagem ideal cialis generic for cialis look here cialis cheap canada
여우알바
جمعه 31 خرداد 1398 07:36 ق.ظ
thanks to my father who shared with me concerning this website this website is truly amazing
bulk cialis
پنجشنبه 30 خرداد 1398 10:19 ب.ظ

Fine stuff. Cheers!
price cialis per pill rezeptfrei cialis apotheke cialis daily new zealand buy cialis sample pack dose size of cialis cialis efficacit effetti del cialis how to buy cialis online usa cialis daily only here cialis pills
when to take cialis for best results
پنجشنبه 30 خرداد 1398 03:22 ق.ظ

Amazing lots of terrific knowledge!
price cialis per pill generic cialis 20mg uk buying cialis on internet safe dosage for cialis cialis rezeptfrei cialis 100 mg 30 tablet discount cialis cialis canadian drugs cialis dosage amounts get cheap cialis
Buy cialis online
چهارشنبه 29 خرداد 1398 11:14 ق.ظ

You've made your point.
cialis 20 mg best price cialis taglich canadian drugs generic cialis when will generic cialis be available only now cialis 20 mg buy cialis online cialis kaufen wo free generic cialis cialis canada on line interactions for cialis
Online cialis
سه شنبه 28 خرداد 1398 06:50 ب.ظ

Many thanks. Fantastic stuff.
cialis manufacturer coupon recommended site cialis kanada cialis 20 mg price cialis best cialis purchasing cialis for sale brand cialis nl cialis vs viagra we recommend cialis info achat cialis en itali
http://diapodi.strikingly.com/
دوشنبه 27 خرداد 1398 06:11 ق.ظ

Seriously lots of awesome facts.
effetti del cialis how to purchase cialis on line cialis therapie cialis pills boards callus we recommend cialis info cialis coupon we like it cialis soft gel i recommend cialis generico we recommend cheapest cialis
http://thirabal.strikingly.com/
یکشنبه 26 خرداد 1398 04:55 ب.ظ

You revealed this superbly!
buying cialis on internet cialis pills boards rezeptfrei cialis apotheke cialis 5 mg funziona generic cialis viagra vs cialis vs levitra we like it safe cheap cialis cialis pills boards cialis pills cialis online napol
http://whidowwei.strikingly.com/
جمعه 24 خرداد 1398 10:12 ب.ظ

Lovely write ups. Cheers.
only now cialis 20 mg tadalafil 5mg tadalafilo cialis 30 day trial coupon cialis australia org weblink price cialis acquistare cialis internet cialis 20mg prix en pharmacie cialis 20 mg effectiveness cialis rezeptfrei
http://kidbemi.strikingly.com/
جمعه 24 خرداد 1398 08:00 ق.ظ

Thank you! I appreciate it.
enter site 20 mg cialis cost cialis kaufen wo if a woman takes a mans cialis cialis tadalafil wow cialis 20 cialis 5 mg cialis price in bangalore generic for cialis cialis 5 effetti collaterali rezeptfrei cialis apotheke
http://alarup.strikingly.com/
پنجشنبه 23 خرداد 1398 05:38 ب.ظ

Awesome material. Appreciate it!
cialis 200 dollar savings card cialis official site generic cialis at walmart only now cialis 20 mg cialis kaufen wo where do you buy cialis cialis 5 mg buy cialis 20mg prix en pharmacie safe site to buy cialis online cialis with 2 days delivery
http://mosmotur.strikingly.com/
پنجشنبه 23 خرداد 1398 04:10 ق.ظ

This is nicely expressed. !
enter site natural cialis cialis 30 day trial coupon click here to buy cialis viagra cialis levitra acheter du cialis a geneve achat cialis en suisse cialis dosage recommendations cialis en 24 hora cialis uk cialis daily reviews
http://cialisvie.com/
جمعه 17 خرداد 1398 06:19 ب.ظ

Superb knowledge. Kudos.
cialis name brand cheap cialis generika in deutschland kaufen prezzo di cialis in bulgaria tadalafil 20mg rx cialis para comprar cialis generika generic cialis pill online cialis side effects dangers cialis daily cialis 5mg
http://canadianpharmacyes.com/
چهارشنبه 21 فروردین 1398 01:43 ب.ظ

You actually reported this terrifically.
canadian rx canadian pharmacies that are legit canada drug pharmacy canadian pharmacycanadian pharmacy canadian medications by mail canada rx canadian cialis canada medication cost canadian pharmaceuticals pharmacy onesource
Cialis prices
جمعه 16 آذر 1397 12:16 ق.ظ

Kudos. Plenty of postings.

cialis tablets for sale cialis en mexico precio cialis canadian drugs prices for cialis 50mg brand cialis generic bulk cialis cialis kaufen cialis without a doctor's prescription click here take cialis deutschland cialis online
buy cialis
پنجشنبه 15 آذر 1397 04:48 ق.ظ

Many thanks! Valuable information.
overnight cialis tadalafil if a woman takes a mans cialis cialis 5 mg para diabeticos buy cheap cialis in uk prix de cialis prices for cialis 50mg only now cialis 20 mg cialis prices cialis side effects where to buy cialis in ontario
Cialis generic
چهارشنبه 14 آذر 1397 11:02 ق.ظ

Excellent postings. Many thanks!
il cialis quanto costa prescription doctor cialis when will generic cialis be available india cialis 100mg cost cialis cuantos mg hay cialis sans ordonnance cialis y deporte cialis pills price each cialis taglich achat cialis en europe
Buy generic cialis
سه شنبه 13 آذر 1397 11:37 ب.ظ

Thanks! Good stuff!
cialis en mexico precio safe site to buy cialis online cialis lowest price canadian cialis cialis 5mg billiger cialis rckenschmerzen how to buy cialis online usa cialis pills cialis patentablauf in deutschland purchase once a day cialis
Cialis online
سه شنبه 13 آذر 1397 12:36 ب.ظ

Thank you. I appreciate it.
buy cialis online cheapest india cialis 100mg cost price cialis wal mart pharmacy order a sample of cialis cialis generique wow look it cialis mexico cialis en mexico precio cialis daily dose generic cialis pas cher paris cialis daily dose generic
buy generic cialis online
سه شنبه 13 آذر 1397 01:06 ق.ظ

Many thanks, Very good stuff.
cialis tadalafil online only best offers cialis use we like it cialis soft gel acheter du cialis a geneve tadalafil cialis 20mg side effects for cialis cialis 10 doctissimo cialis price in bangalore price cialis best
buy cialis usa
دوشنبه 12 آذر 1397 12:05 ب.ظ

Beneficial information. Cheers!
cialis tadalafil tadalafil 20mg precios de cialis generico cialis alternative cialis generico postepay cialis super acti cialis diario compra brand cialis generic cialis per paypa cialis dose 30mg
buy cialis uk
دوشنبه 12 آذر 1397 12:45 ق.ظ

Beneficial postings. Thank you!
cialis without a doctor's prescription cialis 100 mg 30 tablet cialis savings card cialis arginine interactio cialis online deutschland cialis kamagra levitra legalidad de comprar cialis cialis kamagra levitra ou acheter du cialis pas cher callus
buy cialis without a doctor's prescription
یکشنبه 11 آذر 1397 11:36 ق.ظ

Nicely put, With thanks.
200 cialis coupon cialis rezeptfrei sterreich buy cialis look here cialis cheap canada cialis 20mg cialis 5 mg generic low dose cialis cialis name brand cheap tadalafilo buy original cialis
buy cheap cialis in canada
یکشنبه 11 آذر 1397 12:40 ق.ظ

Wow all kinds of helpful tips.
enter site 20 mg cialis cost buy cialis cheap 10 mg cialis italia gratis cialis tablets generic cialis legalidad de comprar cialis cialis daily reviews only now cialis 20 mg cialis 5 mg ou trouver cialis sur le net
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر






نمایش نظرات 1 تا 30